زغالسنگ همچنان بزرگترین منبع انرژی جهان است و در سال ۲۰۲۶، نزدیک به ۱۱ هزار تراوات ساعت برق تولید میکند که ۷۷ درصد بیشتر از مجموع برق تولید شده توسط انرژیهای بادی و خورشیدی است.
به گزارش هیچ یک _ جهان سریعتر از همیشه در حال نصب توربینهای بادی و پنلهای خورشیدی است، اما زغالسنگ هنوز هم با اختلاف زیادی بیشتر از هر منبع دیگری برق تولید میکند.
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) انتظار دارد نیروگاههای زغال سوز در سال جاری، ۱۰ هزار و ۹۷۴ تراوات ساعت تولید کنند که تقریبا یک سوم از ۳۳ هزار و ۳۱۳ تراوات ساعت برق تولید شده در سراسر جهان است. گاز طبیعی با ۶۹۷۶ تراوات ساعت در رتبه دوم قرار دارد و پس از آن برق آبی با ۴۵۳۶ تراوات ساعت، انرژی خورشیدی با ۳۲۸۹ تراوات ساعت، انرژی بادی با ۲۸۹۸ تراوات ساعت و انرژی هستهای با ۲۸۷۱ تراوات ساعت قرار دارند.
به عبارت دیگر، امسال تقریبا به اندازه مجموع گاز طبیعی و برق آبی برق تولید خواهد کرد. این انرژی ۷۷ درصد بیشتر از مجموع انرژی بادی و خورشیدی برق تولید خواهد کرد و لحظهای ناخوشایند را برای گذار جهانی انرژی ایجاد میکند.
آژانس بینالمللی انرژی انتظار دارد که انرژیهای تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۶ برای اولین بار از میکند پیشی بگیرند. اما این امر مستلزم افزودن انرژی برق آبی، خورشیدی، بادی، انرژی زیستی، زمینگرمایی و سایر انرژیهای تجدیدپذیر به یکدیگر است. هیچ منبع جداگانهای به زغالسنگ نزدیک نیست.
و امسال، زغالسنگ از بازار جهانی گاز، حمایت غیرمنتظره دیگری را تجربه میکند.
جنگ تحمیلی علیه ایران؛ سناریوی دور از انتظار
آژانس بینالمللی انرژی با این انتظار وارد سال ۲۰۲۶ شد که تولید برق از طریق مصرف زغالسنگ، کاهش یابد. بهروزرسانی میانسال گزارش برق ۲۰۲۵ این آژانس، پیشبینی کرده بود که تولید جهانی زغالسنگ امسال ۱.۳ درصد کاهش یابد، زیرا تولید تجدیدپذیر افزایش یافته و گاز طبیعی در برخی بازارها جایگزین زغالسنگ میشود. اما تجاوز آمریکا به ایران، باعث تغییر در این پیشبینی شده است.
از دست دادن عرضه گاز طبیعی مایع (الانجی) از طریق تنگه هرمز، قیمت گاز را در اروپا و آسیا به شدت افزایش داد و زغالسنگ را برای تولیدکنندگان برق که میتوانند بین سوختها سوئیچ کنند، به طور قابل توجهی رقابتیتر کرد. آژانس بینالمللی انرژی اکنون انتظار دارد که تولید برق گازسوز در سال ۲۰۲۶ اساسا ثابت بماند، که برخلاف پیشبینی افزایش ۱.۳ درصدی قبل از جنگ بود. در عوض، انتظار میرود تولید برق با استفاده از زغالسنگ افزایش یابد.
انرژی بادی و خورشیدی میتوانند سهم فزایندهای از تولید سالانه را به خود اختصاص دهند، اما وقتی سرعت باد کم میشود، خورشید غروب میکند یا تقاضا ناگهان افزایش مییابد، همچنان به برق نیاز است. گاز طبیعی به طور فزایندهای این نقش را در بازارهایی که سعی در کاهش مصرف زغالسنگ دارند، پر کرده است. بنابراین، وقتی آن گاز ارزان را حذف میکنید، زغالسنگ ناگهان جذابتر میشود. این دقیقا همان اتفاقی است که امسال در بخشهایی از آسیا و اروپا روی داده است.
چین و هند دست بردار نیستند
سیطره زغالسنگ در آسیا بیشتر متمرکز میشود، به طوری که چین به تنهایی بیش از نیمی از برق زغالسوز جهان را تولید میکند. طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی، زغالسنگ در سال ۲۰۲۵، حدود ۵۵ درصد از برق چین را تامین کرد، حتی با اینکه این کشور به ساخت ظرفیتهای بادی و خورشیدی بیشتری نسبت به سایر نقاط جهان ادامه داد.
هند حتی وابستگی بیشتری دارد، به طوری که زغالسنگ تقریبا ۷۱ درصد از برق هند را در سال گذشته تامین کرد. در سراسر آسیای جنوب شرقی، این سهم حدود ۴۸ درصد بود.
برای چین و هند، جایگزینی یک شکل از تولید برق با شکل دیگر به سادگی نیست. تلاش آسیاییها برای ساخت منابع عظیم برق جدید از منابع پاکتر، فقط مربوط به محیط زیست نیست. این تلاشی برای پاسخگویی به تقاضای رو به افزایش است.
چین همزمان بزرگترین مصرفکننده زغالسنگ جهان و بزرگترین بازار انرژی تجدیدپذیر آن است. نصبهای بیسابقه انرژیهای تجدیدپذیر به کاهش سهم زغالسنگ در تولید برق چین کمک کرده، اما کل تقاضا برای برق به حدی زیاد است که ناوگان نیروگاههای زغالسوز این کشور همچنان به تولید مقادیر زیادی برق ادامه میدهد.
خورشیدی به سرعت در حال رشد است، اما زغالسنگ شروع بسیار بهتری دارد
جهت بازار جهانی برق مشخص است: در حال ساخت منابع انرژی پاک است، اما به نظر میرسد که راه بسیار طولانیتر است.
خورشید و باد به سرعت در حال پر کردن شکاف هستند، اما آنها از خیلی عقبتر شروع میکنند. آژانس بینالمللی انرژی انتظار دارد که تولید انرژی خورشیدی امسال حدود ۳۰ درصد و انرژی بادی تقریبا ۱۰ درصد افزایش یابد و به افزایش بیش از ۸ درصدی کل تولید انرژیهای تجدیدپذیر کمک کند.
حتی پس از این رشد، انرژی خورشیدی در سال جاری، ۳۲۸۹ تراوات ساعت و انرژی بادی ۲۸۹۸ تراوات ساعت، در مقایسه با ۱۰۹۷۴ تراوات ساعت تولید زغالسنگ، برق تولید خواهد کرد. در مجموع، انرژی بادی و خورشیدی ۶۱۸۷ تراوات ساعت برق تولید خواهند کرد که هنوز ۴۴ درصد کمتر از زغال سنگ است.
انرژیهای تجدیدپذیر تنها در صورتی پیشرفت خواهند کرد که انرژی برقآبی را اضافه کنیم که امسال ۴۵۳۶ تراوات ساعت دیگر تولید خواهد کرد. این تنها دیدگاهی است که به ما اجازه میدهد بگوییم انرژیهای تجدیدپذیر امسال از زغالسنگ پیشی میگیرند. مشکل این مقایسه این است که زغالسنگ یک سوخت فسیلی است و ما در اینجا انرژیهای تجدیدپذیر و سوختهای فسیلی را با هم مقایسه نمیکنیم.
زغالسنگ میتواند تا سال ۲۰۳۰ همچنان در صدر بماند
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) انتظار دارد که زغالسنگ تا سال ۲۰۳۰ همچنان بزرگترین منبع تولید برق در جهان باقی بماند. گزارش «چشمانداز برق ۲۰۲۶» نشان میدهد که تولید جهانی برق از زغالسنگ بین سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰، سالانه تنها حدود ۰.۹ درصد کاهش مییابد. انرژیهای تجدیدپذیر بسیار سریعتر گسترش خواهند یافت و انتظار میرود که تقریبا تمام رشد تقاضای جهانی برق را در این دوره پوشش دهند.
سهم زغالسنگ از سبد انرژی جهانی همچنان کاهش خواهد یافت، اما انتظار میرود میزان برق تولید شده از زغالسنگ بسیار کندتر کاهش یابد. آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی میکند که تولید برق از زغالسنگ بین سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰، سالانه به طور متوسط تنها ۰.۹ درصد کاهش یابد.
جهان در حال حاضر تقریبا ۱۱ هزار تراوات ساعت برق سالانه از زغالسنگ دریافت میکند. جایگزینی این مقدار انرژی نیازمند تولید انرژیهای تجدیدپذیر است که دو کار را به طور همزمان انجام دهد: تامین برق اضافی مورد نیاز و همزمان جایگزینی زغالسنگ.
جهان میتواند ظرفیت تجدیدپذیر بیشتری نسبت به گذشته نصب کند و در عین حال به سوزاندن مقادیر زیادی زغالسنگ ادامه دهد. جایگزینی زغالسنگ زمانی بسیار دشوارتر میشود که جهان به برق بیشتری نیز نیاز داشته باشد. آژانس بینالمللی انرژی انتظار دارد تقاضای جهانی برای برق امسال ۳.۶ درصد و در سال ۲۰۲۷ نیز ۳.۸ درصد دیگر رشد کند و مصرف را از ۲۸ هزار و ۶۰۰ تراوات ساعت در سال ۲۰۲۵، به ۳۰ هزار و ۷۰۰ تراوات ساعت در سال ۲۰۲۷ برساند.
پیشبینی میشود تقاضای برق چین به تنهایی امسال ۵.۵ درصد رشد کند، در حالی که تقاضای هند ۷ درصد افزایش مییابد.
بر اساس گزارش اویل پرایس، برای انرژیهای تجدیدپذیر، دو گام به جلو و سه گام به عقب است. بخش عمدهای از نسل جدید انرژیهای تجدیدپذیر که در حال ساخت هستند، باید تقاضای جدید را برآورده کنند تا بتوانند جایگزین زغالسنگ شوند.
About The Author
