بررسی آثار و مکان‌های مقدس عراق در یک کتاب

به گزارش هیچ یک _ سرزمین عراق که از آن به عتبات عالیات یاد می‌شود، دارای تاریخی پرفراز و نشیب و سراسر پندآموز و عبرت‌انگیز است. موقعیت جغرافیایی و تاریخی بین‌النهرین و تمدن‌هایی که در این سرزمین به بار نشسته‌اند، علاقه‌مندان زیادی را برای بررسی و تحلیل تاریخ این کشور را به خود جذب کرده است.

همچنین وجود اماکن زیارتی علی‌الخصوص قبور ائمه اطهار(ع) در نجف، کربلا، کاظمین، سامرا و صدها اثر تاریخی و اسلامی دیگر در این شهر که روزگاری پایتخت جهان اسلام بوده است باعث شده تا مطالعه تاریخ این سرزمین مورد توجه پژوهشگران، محققین و علاقمندان به تاریخ اسلام قرار گیرد.

در کتاب «عتبات عالیات عراق» که به قلم اصغر قائدان به رشته تحریر در آمده است آثار و مکان‌های مقدس عراق ارائه و بررسی شده است.

سر فصل‌های این کتاب عبرات از فصل اول: نجف اشرف، شامل حرم امام علی(ع) و سایر آثار آن، فصل دوم: کوفه، شامل مسجد کوفه و مقابر و مقام‌های صحابه و یاران امام علی(ع)، فصل سوم: کربلا، شامل حرم مرقد امام حسین(ع) شهیدان کربلا و نیز حرم حضرت ابوالفضل(ع)، فصل چهارم: کاظمین، شامل مرقد امام کاظم(ع) و امام جواد(ع) و نیز بغداد و مدائن و فصل پنجم: سامرا، شامل مرقد امام هادی(ع) و امام عسکری(ع) و سرداب غیبت.

قسمتی از متن کتاب

الف- موقعیت جغرافیایی نجف

نجف یکی از شهرهای زیارتی عراق است که در استانی به همین نام واقع شده و به سبب وجود مزار شریف نخستین پیشوای شیعیان جهان، کعبه آمال و آرزوهای بسیاری از مشتاقان و ارادت‌مندان اهل بیت است. این شهر با ۵۶۳۰۰۰ نفر جمعیت، در ۷۷ کیلومتری جنوب شرقی کربلا و ده کیلومتری جنوب کوفه قرار دارد. وجود شهرباستانی حیره در مجاورت آن، که تمدن درخشانی در تاریخ عراق دارد، از سابقۀ تاریخی این منطقه خبر می‌دهد. وادی السلام در شمال و دریای خشک شده نجف در مغرب و صحرایی متصل به بادیه‌الشام که تا عربستان و اردن و سوریه ادامه داد در مغرب آن واقع شده است.

این شهر را از آن رو نجف نامدیند که نسبت به زمین‌های مجاور بلند، و به سبب آن که مستطیل شکل و یا دایره‌ای است، آب بر سطح آن جمع نمی‌شود. به گفته یاقوت حموی ساحل دربای شور است که در قدیم به حیره متصل بود.

ارتفاع نجف از دریا هفتاد متر است. در وجه تسمیه آن، در سخنی دیگر گفته‌اند:

در زمان طوفان نوح این‌جا مکانی مرتفع بود، سپس دریاچه‌ای پهناور در آن شکل گرفت که به «نی» اشتهار یافت. این دریاچه با گذشت زمان به تدریج خشک شد و به آن «نی جَفّ» گفتند؛ یعنی دریای نی خشک شد.

این منطقه علاوه بر نجف، به نام‌های دیگری نیز شهرت دارد از جمله الغری یا غرّیان. غری به معنای زیبایی است و هر بنای نیکی را غری گویند. غریان کوفه از آن گرفته شده است. و نیز در وجه تسمیه آن گفته‌اند نام یک یا دو علامت یا بنای بلند بوده که قبل از اسلام در محل کنونی مسجد حنانه از دور دیده می‌شده است. به گفته یاقوت حموی، این دو علامت یا بنا، مانند دو صومعه، در بیرون کوفه نزدیک قبر علی علیه السلام قرار داشت. لفظ قری یا غربین در شعر شاعران دربارۀ نجف بسیار استفاده شده است.

کسانی را که در نجف اشرف ساکن و یا متولد شده‌اند، عمدتاً غروی گویند. از دیگر نام‌های این شهر در متون تاریخی می‌توان به حدالعذراء، حوار، جودی، وادی، ظهر، ربوه، بانقیا و مشهد اشاره کرد.

نجف به لحاظ موقعیت جغرافیایی، در حقیقت مرز بین شهر و صحرا است. شهر آن کوفه و صحرا نیز شن زارهایی است که در اطراف، گرما و باد زیادی را برای آن به ارمغان می‌آورد و دمای شهر را در برخی زمان‌ها به پنجاه درجه می‌رساند. گرچه شهر نجف همواره به لحاظ آب در تنگنا و سختی بود، در بعضی زمان‌ها از جمله قرن هفتم از آب آن بیست‌هزار نخل آبیاری می‌شد. (صفحه ۲۵ و ۲۶)

کتاب «عتبات عالیات عراق» نوشته اصغر قائدان و ویراستاری جواد کاموربخشایش در قطع وزیری، جلد شومیز، شمارگان پنج‌هزار نسخه مصور همراه با نقشه در پاییز ۱۳۸۷ توسط نشر مشعر منتشر شد.