کاوه مهدوی کارگردان نمایش عروسکی «مکبث» معتقد است که تئاتر عروسکی از لحاظ تولید و متریال پرهزینه و زمان‌بر است و از همین‌رو پرداخت به‌موقع کمک هزینه‌های جشنواره برای گروه بسیار اهمیت دارد.
کاوه مهدوی کارگردان نمایش «مکبث» که در بخش صحنه‌ای بزرگسال بیست و یکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک حضور دارد، در گفتگو با هیچ یک درباره نوع بهره‌گیری از متن شکسپیر در قالب اجرای عروسکی گفت: داستان نمایش همان خط اصلی روایت شکسپیر است که بدون کلام و با برجسته کردن بخش‌هایی از داستان که برای مخاطب قابل فهم باشد، در قالب اجرایی ۳۵ دقیقه‌ای روی صحنه می‌رود.
وی درباره شیوه اجرایی این نمایش توضیح داد: ما در فضایی میان نمایش عروسکی و چندرسانه‌ای حرکت می‌کنیم. عروسک‌های نمایش از چند تکنیک اجرایی بهره می‌برند که ماسک و عروسک‌های میله‌ای از جمله آنهاست. علاوه بر این، از ۲ دوربین و یک دستگاه سوئیچر استفاده می‌کنیم که تصاویر را به‌صورت هم‌زمان روی پرده ویدئوپروجکشن نمایش می‌دهد.
مهدوی ادامه داد: در این شیوه، اشیایی که روی صحنه حضور دارند، هویت پیدا می‌کنند و صرفاً یک شی باقی نمی‌مانند. برای مثال، انگورهایی که در نمایش می‌بینیم، صرفاً انگور نیستند، بلکه در جهان اجرایی اثر، هویت سربازان را پیدا می‌کنند. از آنجا که نمایش بدون کلام است، بخشی از این مفاهیم با تمهیدات کارگردانی و از طریق تصاویر ویدئوپروجکشن به مخاطب منتقل می‌شود.
محدودیت مالی کار را دشوار کرده است
این کارگردان درباره وضعیت تئاتر عروسکی و امکان اجرای عمومی آثار این حوزه بیان کرد: اگر بخواهیم درباره تعداد اجراهای عمومی و شرایط تولید در تئاتر عروسکی صحبت کنیم، باید بگویم که محدودیت‌های مالی، کار را دشوار کرده است. برای اجرای عمومی همین اثری که اکنون در جشنواره ارائه می‌کنیم، تنها هزینه استفاده روزانه از تجهیزات تصویری، دوربین‌ها و دستگاه سوئیچر می‌تواند به حدود ۲۸ تا ۳۰ میلیون تومان برسد؛ این رقم جدا از دستمزد عوامل و دیگر هزینه‌های تولید است. با چنین شرایطی، اجرای عمومی مستمر برای گروه بسیار دشوار خواهد بود.
مهدوی با اشاره به ویژگی‌های خاص این هنر گفت: تئاتر عروسکی در عین اینکه ممکن است از نظر ظاهری لطیف به نظر برسد، بسیار پیچیده و شبیه یک مسئله ریاضی است؛ زیرا سرشار از محاسبه و جزئیات است. برای ساخت یک عروسک باید ماه‌ها وقت گذاشت و به این فکر کرد که چگونه می‌توان یک شخصیت را به موجودی زنده روی صحنه تبدیل کرد. گاهی ممکن است همان شخصیت را با یک بازیگر اجرا کنیم، اما وقتی تصمیم می‌گیریم آن را با عروسک به صحنه ببریم، باید راهی برای جان بخشیدن به آن پیدا کنیم.
وی ادامه داد: در نمایش «مکبث»، حتی گوجه‌فرنگی یا انگور می‌تواند در جهان نمایش به موجودی زنده تبدیل شود و هویت پیدا کند. این مسئله نیازمند طراحی و محاسبات فراوان است. البته هزینه تولید عروسک نیز بالاست؛ چراکه مواد اولیه، از ابر و پاپیه‌ماشه گرفته تا فلز و چوب، هزینه زیادی دارند. برای نمونه، ساخت یک عروسک در پروژه‌ای دیگر که در آن فعالیت داشته‌ام، بین ۵۰ تا ۷۰ میلیون تومان برآورد شده بود. بنابراین، افزایش هزینه مواد اولیه و دشواری ساخت عروسک‌ها را باید در ارزیابی شرایط تولید این آثار در نظر گرفت.
تئاتر عروسکی زمان‌بر و پرهزینه است
این کارگردان با اشاره به تفاوت روند تمرین در تئاتر عروسکی و تئاتر بزرگسال اظهار کرد: یکی از دشواری‌های این حوزه، زمان‌بر بودن تمرین‌هاست. ممکن است در سه ساعت تمرین تئاتر عروسکی، در نهایت تنها ۴۰ ثانیه تا یک دقیقه خروجی اجرایی به دست بیاید. این در حالی است که در تمرین یک نمایش بزرگسال، می‌توان در همین مدت چند دقیقه از اثر یا حتی یک تا یک‌ونیم صفحه از متن را تمرین و میزانسن‌بندی کرد. این تفاوت، بخشی از سختی کار در تئاتر عروسکی است، اما برای من شیرینی خاص خودش را دارد. برگزاری جشنواره هر ۲ سال یک‌بار نیز فرصتی فراهم می‌کند تا در قالب یک اردوی تمرینی و خلاقانه، تجربه تازه‌ای را پشت سر بگذارم. آنچه مرا در این مسیر نگه داشته، علاقه‌ای است که به این فضا دارم.
وی در پاسخ به پرسشی درباره نحوه حمایت جشنواره از گروه‌های شرکت‌کننده و میزان رضایت از کمک‌هزینه‌ها گفت: از همان زمان انتشار فراخوان و ارائه فیلم اثر، گروه‌ها با شرایط حضور در جشنواره مواجه می‌شوند، اما قرارداد مشخصی که میزان حمایت مالی را به‌صورت قطعی تعیین کند، میان گروه‌ها و جشنواره بسته نمی‌شود. به نظر می‌رسد نگاه دبیر جشنواره بر ایجاد فضای رقابتی و هیجان مسابقه استوار نیست و از این منظر نیز می‌توان دیدگاه ایشان را درک کرد؛ چراکه تولیدات عروسکی از نظر تکنیک و هزینه ساخت تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارند و مقایسه مستقیم آنها ساده نیست. با این حال، بهتر است پرداخت کمک‌هزینه‌ها به‌موقع انجام شود. بارها پیش آمده است که جشنواره‌ای برگزار شده، اما کمک‌هزینه گروه‌ها چند ماه بعد پرداخت شده است. در چنین شرایطی، افزایش هزینه‌ها و مشکلات مالی گروه‌ها باعث می‌شود مبلغ پرداختی دیگر پاسخگوی مخارج تولید نباشد. حتی ممکن است در این فاصله، اختلاف‌هایی میان کارگردان و بازیگران بر سر دستمزدها به وجود بیاید و روابط گروه دچار مشکل شود.
مهدوی از رسانه‌ها خواست که وضعیت پرداخت کمک‌هزینه‌ها را مدتی پس از پایان جشنواره نیز پیگیری کنند و در این باره گفت: ۲ ماه پس از برگزاری جشنواره، زمان مناسبی است تا از گروه‌ها درباره دریافت کمک‌هزینه‌ها سؤال شود. مسئله این است که حمایت مالی باید در زمانی انجام شود که بتواند بخشی از هزینه‌های گروه را جبران کند.
نگاهم به «مکبث» جشنواره‌ای بوده است
وی در پایان درباره برنامه خود برای اجرای عمومی «مکبث» تصریح کرد: از ابتدا نگاهم به این پروژه بیشتر جشنواره‌ای بوده است، زیرا هزینه‌های اجرای عمومی بسیار بالاست. با این حال، تلاش می‌کنم در صورت فراهم شدن فرصت، چند اجرای محدود داشته باشیم تا مخاطبانی که امکان تماشای اثر در جشنواره را نداشته‌اند نیز بتوانند آن را ببینند. همچنین دوست دارم از ایده و شیوه اجرایی این نمایش در پروژه‌ای دیگر استفاده کنم؛ به‌گونه‌ای که بتوان بخش‌هایی از این تجربه را حفظ کرد، اما هزینه‌های تولید و اجرا را کاهش داد و در نهایت به اجرایی آبرومند رسید.
این کارگردان در پایان با اشاره به سابقه شکل‌گیری ایده نمایش «مکبث» تاکید کرد: حدود ۸ سال است که به اجرای این اثر فکر می‌کنم و نزدیک به ۱۴ سال پیش نیز در دوران دانشگاه، اتودی از این ایده اجرا کرده بودم. به همین دلیل، برایم مهم بود که بالاخره این تجربه را عملی کنم. گاهی با گذشت زمان، این نگرانی به وجود می‌آید که فرصت انجام برخی ایده‌ها از دست برود؛ به همین دلیل تصمیم گرفتم این کار را به هر شکل ممکن تجربه کنم.
نمایش «مکبث» به نویسندگی و کارگردانی کاوه مهدوی در بخش صحنه‌ای بزرگسال بیست‌ویکمین جشنواره بین‌المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک حضور دارد.
این نمایش روز چهارشنبه ۲۹ مهر در ۲ سانس در تالار سایه مجموعه تئاتر شهر به صحنه می‌رود.
مینا آشفته و علی هیهاوند عروسک‌گردانان این نمایش هستند.
About The Author
