کتاب جدید آمادگی دفاعی پایه نهم، با تغییرات کلی و راهبردی ۸۰ درصدی نسبت به نسخه پیشین، تلاش کرده است آموزش دفاعی را در قالب یک بسته تربیت و یادگیری و متناسب با شرایط دنیای امروز ارائه کند؛ از شناخت تهدیدهای نظامی، اقتصادی، فرهنگی و سایبری و بررسی موقعیت ایران تا روایت دفاع مقدس و حوادث اخیر کشور و آموزش مهارت‌هایی مانند بقا، پدافند غیرعامل، جنگ پنهان و امداد و نجات را در دستور کار قرار داده است.
به گزارش هیچ یک از سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، کتاب جدید آمادگی دفاعی پایه نهم، محصول همکاری و هم‌افزایی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی با نیروهای مسلح، به‌ویژه سازمان بسیج مستضعفین، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس و مقاومت، سازمان پدافند غیرعامل و جمعیت هلال احمر است که پس از ساعت‌ها مطالعه، مشورت، برنامه‌ریزی و تدوین به تولید نهایی رسیده است.
از مفهوم تا موقعیت واقعی
یکی از محورهای اصلی در تدوین کتاب جدید، فاصله گرفتن از حافظه‌محوری صرف و حرکت به سمت آموزش مهارتی و موقعیت‌محور بوده است. در این رویکرد، دانش‌آموز ابتدا با مفاهیم نظری آشنا می‌شود و پس از پاسخ به چرایی دفاع، با چگونگی دفاع و مهارت‌های مورد نیاز آن مواجه می‌شود.
بر همین اساس، کتاب جدید علاوه بر تبیین مفاهیمی مانند تهدید، دفاع و امنیت، به موضوعاتی همچون پدافند عامل و غیرعامل، مهارت‌های خودامدادی و دگرامدادی، مهارت‌های بقا و امداد و نجات نیز توجه کرده است.
این تغییر رویکرد در نقشه مفهومی جدید کتاب نیز دیده می‌شود؛ نقشه‌ای که متناسب با شرایط جدید و اقتضائات روز طراحی شده و محوریت آموزش را به سمت «آگاهی و شناخت استراتژیک و راهبردی» تغییر داده است.
سه فصل برای ساختن یک مسیر یادگیری
ساختار کتاب در سه فصل «مفاهیم و ضرورت آمادگی دفاعی»، «فرهنگ دفاعی» و «مهارت‌های دفاع» شکل گرفته است.
فصل نخست، زیربنای نظری کتاب را تشکیل می‌دهد و در دو درس «تهدید چیست؟ دشمن کیست؟» و «موقعیت ایران و تهدیدهای آن»، مفاهیمی مانند تهدید، دفاع، امنیت، ضرورت دفاع از کشور و نسبت تاریخ و جغرافیای ایران با تهدیدهای آن را بررسی می‌کند.
فصل دوم با عنوان «فرهنگ دفاعی» ، از نگاه تاریخی و تجربی به قدرت مقاومت ملت ایران می‌پردازد و سه درس «روایت فتح»، «باید برخاست» و «رویارویی قدرت‌ها» را شامل می‌شود.
فصل سوم نیز با عنوان «مهارت‌های دفاع» چهار درس «نظام جمع و مهارت‌های رزم»، «پدافند غیرعامل»، «جنگ پنهان» و «امداد و نجات» را دربرمی‌گیرد و بخش مهارتی کتاب را شکل می‌دهد.
وقتی دانش‌آموز با مفهوم تهدید مواجه می‌شود
در درس نخست، شناخت ماهیت تهدید به‌عنوان نخستین گام در مسیر تأمین امنیت ملی مورد توجه قرار گرفته است. در این درس، تهدیدهای نظامی، اقتصادی، فرهنگی و سایبری از یکدیگر تفکیک می‌شوند و دانش‌آموز با این موضوع آشنا می‌شود که دشمن تنها یک نیروی نظامی مسلح در مرزها نیست و می‌تواند از طریق جنگ‌های ترکیبی و نفوذ در لایه‌های اجتماعی و رسانه‌ای نیز ظاهر شود.
درس دوم نیز با بررسی موقعیت ویژه ژئواستراتژیک، ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک ایران و میراث تاریخی و فرهنگی کشور، رابطه میان جغرافیا، تاریخ و فرهنگ با قدرت ملی و تهدیدهای بین‌المللی را مورد توجه قرار می‌دهد.
در این بخش، پیوند میان هویت ملی و موقعیت جغرافیایی ایران به‌عنوان یکی از مبانی مقاومت در برابر مداخلات خارجی و حفظ استقلال کشور مطرح شده است.
فرهنگ دفاعی؛ از روایت فتح تا رویارویی قدرت‌ها
فصل دوم کتاب، تجربه دفاعی ملت مبعوث‌شده ایران را در قالبی تازه دنبال می‌کند.
«روایت فتح» با بازخوانی مقاومت شهرهای ایران و نقش رزمندگان و مردم عادی، تجربه دفاع مقدس را به‌عنوان نمادی از همبستگی ملی و ایستادگی در برابر تهاجم غیرقانونی روایت می‌کند و بر نقش اتحاد و ایثار تأکید دارد.
«باید برخاست» به تجربه‌های عملیاتی و مدیریت بحران در دوران جنگ می‌پردازد و موضوعاتی مانند استفاده از جغرافیا، همکاری نیروهای نظامی و مردمی، خودباوری، سازماندهی و نوآوری را مورد توجه قرار می‌دهد.
در «رویارویی قدرت‌ها» نیز توانمندی‌های موشکی، فناوری‌های دفاعی، انسجام اجتماعی، پیشرفت علمی، ایمان، فرهنگ شهادت‌طلبی و مقاومت و نفوذ منطقه‌ای در کنار یکدیگر به‌عنوان مؤلفه‌های قدرت ملی مورد توجه قرار گرفته‌اند.
حوادث اخیر نیز در روایت کتاب قرار گرفته است
کتاب جدید در کنار حفظ برخی ضرورت‌ها و نمادهای کتاب قبلی، محتوای تازه‌ای را نیز متناسب با شرایط جدید در خود جای داده است.
در این میان، حوادث اخیر کشور شامل جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم، ترورها و ددمنشی‌های دشمن، شهادت رهبر عزیز انقلاب اسلامی و دانش‌آموزان شهید مظلوم مدرسه شجره‌طیبه میناب و موضوع «ملت مبعوث‌شده» در کتاب مورد توجه قرار گرفته‌اند.
همچنین دفاع مقدس هشت‌ساله در قالبی جدید و با روایتی جذاب به دانش‌آموزان ارائه شده است.
شناخت جنگ‌های آشکار و پنهان
در کتاب جدید، مفهوم تهدید تنها به میدان نظامی محدود نشده است. درس «جنگ پنهان» به جنگ روانی و سایبری می‌پردازد و موضوعاتی مانند شایعه‌پراکنی، دستکاری اطلاعات و استفاده از شبکه‌های اجتماعی را مورد توجه قرار می‌دهد.
در این درس، تقویت تفکر انتقادی و سواد رسانه‌ای به‌عنوان راهکاری برای مواجهه با تهاجم‌های نامرئی مطرح شده است.
در کنار آن، درس «پدافند غیرعامل» به روش‌هایی مانند استتار، پراکندگی تجهیزات، استحکام‌سازی و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی می‌پردازد و چگونگی کاهش آسیب‌پذیری در برابر حملات هوایی، زمینی یا بیولوژیک را مورد توجه قرار می‌دهد.
مهارت‌هایی برای زمان بحران
بخش مهارتی کتاب با درس «نظام جمع و مهارت‌های رزم» ادامه پیدا می‌کند؛ درسی که انضباط فردی و هماهنگی گروهی را مورد توجه قرار داده و مهارت‌هایی مانند جهت‌یابی، تخمین مسافت و بقا در شرایط دشوار را آموزش می‌دهد.
درس «امداد و نجات» نیز دانش‌آموز را با اصول اولیه کمک‌های اولیه، مدیریت بحران در زلزله و حوادث ناشی از حمله دشمن و نحوه برخورد با تروماها و جراحات آشنا می‌کند.
حفظ آرامش، رعایت اصول ایمنی و واکنش سریع و صحیح در لحظات بحرانی از دیگر موضوعات این درس است تا دانش‌آموز بتواند در موقعیت‌های مختلف، توانایی خودامدادی و دگرامدادی داشته باشد.
کتاب درسی جدید با قالبی متفاوت برای مخاطب نوجوان
تغییرات کتاب تنها به محتوا محدود نشده و شکل ارائه نیز مورد بازنگری قرار گرفته است. متن، فعالیت، تصویر و رمزینه‌های پاسخ سریع در قالب بسته تربیت و یادگیری طراحی شده‌اند.
تصاویر و متون، جلد و پشت جلد، صفحه‌بندی، فعالیت‌ها، تمرین‌ها و رمزینه‌ها نیز نسبت به کتاب قبلی جذاب‌تر و به‌روزتر شده‌اند تا محتوا با قالبی متناسب‌تر به مخاطب منتقل شود.
در عین حال، کتاب جدید ضمن برخورداری از محتوای تازه، محتوای کتاب قبلی را نیز در قالب تلفیق و نظم‌دهی محتوایی حفظ کرده و تلاش شده است به ضرورت‌های موضوعی و نمادهای کتاب قبلی وفادار بماند.
هدف؛ دانش‌آموزی آگاه، هوشیار و دارای مهارت
هدف از تالیف کتاب جدید، در راستای انتظارات اسناد بالادستی از جمله اسناد تحولی آموزش و پرورش، قوانین موضوعه و اقتضائات و نیازهای روز کشور، تقویت هویت ملی، اسلامی و انقلابی از طریق تقویت مبانی نظری، مفهومی و ارزشی دفاع از کشور و آموزش مهارت‌های دفاعی، خودامدادی و دگرامدادی است.
بر این اساس، کتاب تلاش دارد دانش‌آموز را نسبت به موقعیت، امکانات و دارایی‌های کشور و تهدیدهای نظام سلطه آگاه، هوشیار و بابصیرت کند و او را به مدافعی باانگیزه و واجد مهارت‌های دفاعی عمومی و اولیه برای دفاع از کشور تبدیل کند.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی با تأکید بر اهمیت مشارکت ذی‌نفعان در فرآیند بهبود و روزآمدسازی محتوای آموزشی و با هدف دریافت مستمر نظرات، پیشنهادات، سوالات و ابهامات دانش‌آموزان، والدین، فرهنگیان و فعالان نظام تعلیم و تربیت و بررسی و تحلیل این دیدگاه‌ها در گروه‌های تخصصی تألیف کتاب‌های درسی، میزبان شما در سامانه نظرسنجی محتوای کتاب‌های درسی به آدرس https://nazar.roshd.ir و یا https://nazar.oerp.ir است.
About The Author
