کاتالیست اجاره‌ای زیر ذره‌بین محیط زیست

احمد طاهری در گفت و گو با هیچ یک _ درباره نقش سازمان حفاظت محیط زیست در الزام خودروسازان به کاهش مصرف سوخت و حرکت به سمت تولید خودروهای برقی اظهار کرد: میان کاهش مصرف سوخت و کاهش انتشار آلاینده‌ها باید تفاوت قائل شد چراکه این دو موضوع از نظر مسئولیت دستگاه‌های اجرایی با یکدیگر متفاوت هستند.

وی افزود: اندازه‌گیری میزان مصرف سوخت خودروها بر عهده سازمان ملی استاندارد و سیاست‌گذاری در این زمینه بر عهده وزارتخانه‌های مرتبط از جمله وزارت صنعت، معدن و تجارت است و این موضوع در حوزه وظایف سازمان حفاظت محیط زیست تعریف نشده است.

طاهری با اشاره به مسئولیت این سازمان در زمینه کنترل آلایندگی ناوگان حمل‌ونقل گفت: مطابق ماده ۴ قانون هوای پاک، نظارت بر آلایندگی خودروها از وظایف سازمان حفاظت محیط زیست و طی حدود یک سال گذشته تغییرات اساسی در فرایند نظارت بر آلایندگی خودروهای تولید داخل اعمال شده است.

آزمون انتهای خط تولید برای کنترل آلایندگی خودروها

وی یکی از مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده در این زمینه را اجرای آزمون «انتهای خط تولید» عنوان کرد و گفت: هدف از اجرای این طرح، ارزیابی دقیق‌تر میزان آلایندگی خودروها پیش از خروج از خط تولید و اطمینان از رعایت استانداردهای زیست‌محیطی است.

رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به شیوه پیشین نظارت بر آلایندگی خودروها اظهار کرد: در سال‌های گذشته، تنها نمونه‌هایی از خودروهای تولیدی در خطوط تولید بررسی می‌شدند و بر اساس نتایج آزمایش‌های انجام‌شده در محیط آزمایشگاهی، مجوز تولید برای خودروسازان صادر می‌شد.

طاهری ادامه داد: با این حال بررسی‌ها نشان داد که بخش قابل توجهی از خودروهایی که با مجوز تولید وارد بازار می‌شوند، حتی در آزمون‌های معاینه فنی برتر نیز موفق به دریافت تأییدیه نمی‌شوند؛ موضوعی که ضرورت بازنگری در شیوه نظارت بر آلایندگی خودروها را نشان می‌دهد.

وی تصریح کرد: بر همین اساس اجرای آزمون انتهای خط تولید در دو خودروساز اصلی کشور در دستور کار قرار گرفت تا تمامی خودروها پیش از خروج از خط تولید مورد آزمایش قرار گیرند و از خروج خودروهای آلاینده جلوگیری شود.

به گفته رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست، در صورت مشاهده آلایندگی بیش از حد مجاز در آزمون «درجا»، خودرو باید به خط تولید بازگردانده و پس از رفع نقص و تأیید مجدد، وارد چرخه تولید و عرضه شود.

کاتالیست خودروها شناسه‌دار شد

طاهری همچنین از اجرای طرح شناسه‌دار کردن کاتالیست خودروها در خودروسازی‌های کشور خبر داد و گفت: کاتالیست یکی از قطعات اصلی در کنترل آلایندگی خودروهاست و امکان رصد عملکرد آن در طول عمر خودرو اهمیت زیادی دارد.

وی افزود: در حال حاضر، این طرح در تمامی خودروسازی‌های فعال کشور اجرا شده و تمام کاتالیست‌های مورد استفاده در خودروهای تولیدی دارای شناسه واحد هستند.

رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست با بیان اینکه این اقدام امکان پیگیری منشأ کاتالیست‌های به‌کاررفته در خودروها را فراهم می‌کند، اظهار کرد: چنانچه خودرویی حتی در دوره معافیت از معاینه فنی به مراکز مربوطه مراجعه کند و در آزمون آلایندگی مردود شود، می‌توان با استفاده از شناسه کاتالیست مشخص کرد که خودرو با چه قطعه‌ای تولید شده است و موضوع را از مراجع مربوطه پیگیری کرد.

طاهری در ادامه به تخلف موسوم به «کاتالیست اجاره‌ای» اشاره کرد و گفت: در این روش، مالکان خودروهایی که به دلیل آلایندگی بالا در آزمون معاینه فنی مردود می‌شوند، با مراجعه به برخی تعمیرگاه‌ها، کاتالیستی را به‌صورت موقت روی خودرو نصب می‌کنند تا بتوانند تأییدیه معاینه فنی دریافت و پس از آن، کاتالیست را از خودرو خارج می‌کنند.

وی قیمت بالای کاتالیست را یکی از دلایل ارتکاب این تخلف دانست و تأکید کرد که برای مقابله با این پدیده باید علاوه بر نظارت و برخورد با متخلفان، عوامل اقتصادی مؤثر بر آن نیز مورد توجه قرار گیرد.

تلاش برای بازیافت کاتالیست و کاهش هزینه تعویض

رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به برنامه‌های این سازمان برای رفع ریشه‌ای تخلف کاتالیست اجاره‌ای اظهار کرد: به‌جای صرف تمام توان سازمان برای برخورد با مراکزی که اقدام به اجاره کاتالیست می‌کنند، باید زمینه‌های شکل‌گیری این تخلف را برطرف کرد.

وی افزود: در همین راستا، طرح ایجاد چرخه بازیافت کاتالیست با همکاری تولیدکنندگان این قطعه در حال پیگیری است چراکه بخش قابل توجهی از قیمت کاتالیست به فلزات گران‌بهای به‌کاررفته در آن مربوط می‌شود که به‌مرور زمان اثربخشی خود را از دست می‌دهند.

طاهری ادامه داد: در حال بررسی امکان بازیافت کاتالیست‌های مستعمل، استخراج فلزات گران‌بهای موجود در آنها و احیای مجدد این قطعات برای استفاده دوباره هستیم تا در صورت توجیه اقتصادی، این فرایند در داخل کشور اجرایی شود.

وی خاطرنشان کرد: در صورت تحقق این طرح و کاهش هزینه تولید و تأمین کاتالیست، می‌توان زمینه ایجاد نوعی ضمانت بلندمدت برای این قطعه را فراهم کرد تا مالکان خودرو در صورت خرابی کاتالیست بتوانند آن را با حداقل هزینه تعویض کنند.

به گفته رییس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست، کاهش هزینه تعویض کاتالیست و ایجاد امکان پشتیبانی بلندمدت از آن می‌تواند انگیزه مالکان خودرو را برای استفاده از روش‌هایی مانند کاتالیست اجاره‌ای کاهش دهد و به بهبود کنترل آلایندگی ناوگان حمل‌ونقل کمک کند.