آبخوان اصفهان درصورت ادامه روند فعلی حداکثر ۱۵ سال دیگر دوام می‌آورد

علی بیت‌اللهی روز چهارشنبه در گفت‌وگو با هیچ یک _اظهار داشت: پدیده فرونشست تا زمانی که آبخوان اصفهان کاملا خشک شود ادامه خواهد داشت و پس از «مرگ آبخوان» متوقف می‌شود.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ادامه داد: در محدوده شهر اصفهان آبخوان کم‌عمق و کم‌ضخامت است و هرچه به سمت حبیب‌آباد و دولت‌آباد می‌رویم، عمق و ضخامت آبخوان بیشتر می‌شود.

وی افزود: برآورد ما در مطالعه‌ای که انجام دادیم این بود که اگر با همین روند و همین میزان افت سطح آب پیش برویم، حداکثر زمان لازم برای رسیدن آبخوان به خشکی کامل حدود ۱۰ تا حداکثر ۱۵ سال است.

بیت‌اللهی تاکید کرد: این موضوع را برای نگران کردن مردم و مسوولان مطرح نمی‌کنیم، بلکه از این جهت بیان می‌کنیم که ممکن است در آینده گفته شود ای‌کاش این موضوع زودتر مطرح شده بود؛ اکنون زودتر هشدار می‌دهیم تا فرصت برای جبران مافات وجود داشته باشد.

پنج هزار حلقه چاه در فاصله ۵۰۰ متری زاینده رود

وی با اشاره به وضعیت بالادست سد زاینده‌رود گفت: زمین‌های زیادی در بالادست سد زاینده‌رود به باغ تبدیل شده است و باید پرسید آب این باغات از کجا تامین می‌شود؛ این آب همان آبی است که باید به سد زاینده رود می‌رسید.

بیت‌اللهی افزود: اگر سد از یک حد مطمئن آب برخوردار بود، طبیعتا امکان شکل‌گیری یک جریان حداقلی دائمی در زاینده رود وجود داشت اما مسوولان آب شرب اصفهان می‌گویند اگر این آب را رها کنیم، مردم آب شرب نخواهند داشت و این استدلال نیز از این جهت درست است که در بالادست، تغذیه منابع آب کاهش پیدا کرده است.

وی ادامه داد: موضوع دیگر وجود حدود پنج هزار حلقه چاه در فاصله ۵۰۰ متری زاینده رود است که بر اساس گزارش‌های موجود در اطراف رودخانه قرار دارند.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی توضیح داد: زمانی که آب زاینده رود جاری است، مقدار زیادی از آن به اطراف نفوذ کرده و زیرزمین را اشباع می‌کند و در چنین شرایطی برداشت از طریق این چاه‌ها، در واقع برداشت از آبی است که به واسطه رودخانه در اطراف نفوذ کرده است.

وی گفت: بنابراین باید وضعیت این چاه‌ها تعیین تکلیف شود و نوع کشت و روش آبیاری موجود در آن مناطق نیز مورد بازنگری قرار گیرد.

بیت‌اللهی افزود: چاه‌های موجود در سطح اصفهان نیز باید تعیین تکلیف شوند، آب‌های سطحی به صورت موضعی به زیرزمین نفوذ داده شود و یک بانک اطلاعاتی گسترده از میزان پیشروی فرونشست، خسارت‌ها و سایر آثار این پدیده وجود داشته باشد.

کاهش کشاورزی پرمصرف و توسعه گردشگری می‌تواند بخشی از فشار بر آب را کم کند

وی با اشاره به ظرفیت‌های موجود در حاشیه زاینده رود اظهار داشت: به جای باغات کم‌بازده که ارزش اقتصادی خاصی نیز ندارند، در بالادست و همچنین پایین‌دست و حاشیه رودخانه می‌توان فعالیت‌هایی را توسعه داد که از نظر جذب گردشگر ظرفیت بسیار بالایی دارند.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی افزود: این کار می‌تواند جایگزینی برای روش‌های هدررفت آب باشد و از نظر مدیریتی نیز امکان اجرای آن وجود دارد.

توکیو نرخ فرونشست را از ۱۲ سانتی‌متر به صفر رساند

بیت‌اللهی با اشاره به تجربه کشورهای دیگر در کنترل فرونشست گفت: نمونه بارز این موضوع در دشت توکیو ژاپن اتفاق افتاد؛ در سال ۱۹۶۵ نرخ فرونشست در آن منطقه نیز تقریبا مشابه اصفهان و حدود ۱۲ سانتی‌متر در سال بود.

وی افزود: ژاپن از سال ۱۹۶۵ اقدامات کنترلی را آغاز کرد و در سال ۲۰۰۲ نرخ فرونشست در آن منطقه به صفر رسید.

بیت‌اللهی درباره اقداماتی که برای اصفهان می‌توان انجام داد، گفت: تغییر روش‌های آبیاری، تغییر نوع کشت، حفر چاه‌های جذبی و هدایت آب‌های سطحی به آبخوان، مکان‌یابی مناسب طرح‌های صنعتی، استفاده از آب‌های خاکستری برای تغذیه آبخوان و ترمیم شبکه‌های آب و فاضلاب از جمله این اقدامات است.

وی افزود: استفاده از روش‌های مدرن برای مصرف آب شرب نیز اهمیت دارد. در کلانشهرها حجم زیادی آب شرب مصرف می‌شود و باید بررسی کرد شیرها و تجهیزات مختلف تا چه اندازه موجب هدررفت آب می‌شوند.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ادامه داد: در کارخانه‌ها نیز کیفیت محصولات و نوع مصرف آب باید مورد توجه قرار گیرد و مجموعه‌ای از اقدامات همزمان در بخش‌های مختلف انجام شود.

کنترل فرونشست نیازمند اقدام چندبخشی است

وی تاکید کرد: کنترل فرونشست یک کار جمعی و چندمولفه‌ای است و تجربه‌های موفقی در نقاط مختلف جهان وجود دارد.

بیت‌اللهی گفت: این اقدامات تنها در ژاپن انجام نشده، بلکه در دشت شانگهای و تیانجین چین و همچنین تگزاس آمریکا نیز تجربه‌های موفقی در زمینه کنترل فرونشست وجود دارد.

وی بیان کرد: اجرای این اقدامات در اصفهان نیز امکان‌پذیر است و لزوما به فناوری یا تکنولوژی بسیار پیچیده‌ای نیاز ندارد.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی تصریح کرد: آنچه بیش از همه مورد نیاز است، عزم مدیریتی برای اجرای مجموعه این اقدامات است.

نرخ فرونشست اصفهان حداکثر ۱۵ سانتی متر در سال است. بنابر اعلام اخیر معاون زمین‌شناسی سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی وسعت فرونشست در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۵ رشد ۱۰ برابری داشته و استان اصفهان اولین و جزو پنج استان مهم در این زمینه اطلاق شده است.

اصفهان اولین شهری در ایران محسوب می‌شود که فرونشست به دل آن نفوذ کرده و به گفته کارشناسان، این موضوع ریسک پذیری این خطه را بیشتر کرده است و تنها راهکار جلوگیری از پیشرفت فرونشست، جاری شدن زاینده‌رود و کاهش برداشت آب ‌های زیرزمینی دشت «اصفهان برخوار» است؛ اتفاقی که هرچقدر به تعویق بیفتد با مشکلاتی نظیر تهدید سازه‌های شهری، ساختمان‌ها و خطوط انتقال نیرو، جمعیت ۲ و نیم میلیون نفری شهر اصفهان را تهدید خواهد کرد.

فرونشست یک پدیده زیست محیطی به معنی نشست تدریجی و یا پایین رفتن ناگهانی سطح زمین به دلیل تراکم موارد زیرسطحی است؛ برداشت بیش از حد از آب‌های زیرزمینی ناشی از نیاز روزافزون به منابع آب که به دنبال توسعه جمعیت، صنعت و کشاورزی در حوضه آبریز زاینده رود رخ داده از دلایل اصلی فرونشست به شمار می‌رود.