سامانه گرمسیری آب را به رونق کشاورزی ایلام می‌سپارد

به گزارش هیچ یک _ پروژه ملی سامانه گرمسیری با هدف مهار آب‌های مرزی و انتقال آن به دشت‌های مستعد استان‌های ایلام و کرمانشاه اجرا شده است که در ایلام، زمین‌های کشاورزی شهرستان‌های ایلام، چوار، مهران و دهلران را زیر پوشش قرار می‌دهد و می‌تواند بخشی از چهره کشاورزی مناطق کم‌آب و مرزی استان را تغییر دهد.

این پروژه از جمله طرح‌های راهبردی حوزه آب در غرب کشور به شمار می‌رود که افزون بر تأمین پایدار آب کشاورزی، زمینه افزایش بهره‌وری زمین، توسعه تولید، رونق فعالیت‌های وابسته به کشاورزی و تثبیت جمعیت در روستاهای مرزی را فراهم می‌کند.

عملیات اجرایی سامانه گرمسیری در استان ایلام از سال ۱۳۹۲ آغاز شد و از سال ۱۳۹۴ با شتاب بیشتری ادامه یافت و بخشی از ظرفیت‌های این طرح در سال‌های گذشته وارد مرحله بهره‌برداری شده، اما تکمیل بخش‌های باقی‌مانده و استفاده از همه ظرفیت پیش‌بینی‌ شده آن همچنان به تأمین منابع مالی وابسته است.

۱۰.۸ هزار هکتار زمین آماده بهره‌برداری است

جانشین اجرایی طرح سامانه گرمسیری گفت: سد این طرح با ظرفیت ۸۵ میلیون مترمکعب، اکنون ۷۴ میلیون مترمکعب ذخیره آب دارد و در مدیریت منابع آبی منطقه نقش مهمی ایفا می‌کند.

امین شهاوند اظهار کرد: سامانه گرمسیری شامل ۳۷ کیلومتر تونل انتقال آب، بیش از ۴۹۰ کیلومتر لوله‌گذاری با قطرهای مختلف و سازه‌های بزرگ انتقال و انحراف آب است که اجرای آن از نظر فنی و مهندسی در شمار پروژه‌های پیچیده حوزه آب قرار دارد.

وی ادامه داد: جریان آب اکنون تا کیلومتر ۶۰ و محدوده رودخانه چنگوله رسیده و تنها دو کیلومتر لوله‌گذاری برای تکمیل این بخش از مسیر باقی مانده که اجرای آن به تأمین اعتبار مورد نیاز وابسته است.

جانشین اجرایی طرح سامانه گرمسیری بیان کرد: تاکنون ۲۱ هزار میلیارد تومان برای اجرای این پروژه هزینه شده و هدف پایانی آن، زیر پوشش قرار دادن ۱۸ هزار و ۶۰۰ هکتار از زمین‌های کشاورزی استان ایلام است.

شهاوند گفت: اکنون ۱۰ هزار و ۸۰۰ هکتار از زمین‌های هدف برای بهره‌برداری و کشت آماده است و بهره‌برداری از این بخش ظرفیت قابل توجهی برای افزایش تولید کشاورزی در مناطق زیر پوشش ایجاد کرده است.

وی افزود: پیشرفت فیزیکی سامانه در استان ایلام به ۹۵ درصد رسیده، اما تکمیل عملیات اجرایی و بهره‌برداری کامل از ظرفیت پیش‌بینی‌ شده آن به بیش از ۱۰ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.

سامانه‌ای که می‌تواند اقتصاد کشاورزی ایلام را دگرگون کند

استاندار ایلام نیز سامانه گرمسیری را یکی از مهم‌ترین پروژه‌های ملی استان در حوزه کشاورزی و منابع آب دانست و گفت که با تکمیل این طرح، حدود ۱۸ هزار هکتار از زمین‌های کشاورزی ایلام زیر پوشش شبکه‌های نوین آبیاری قرار می‌گیرد.

احمد کرمی اظهار کرد: اجرای سد، آبگیرها و خطوط اصلی انتقال آب بر عهده وزارت نیرو است و وزارت جهاد کشاورزی نیز مسئولیت اجرای شبکه‌های فرعی و داخل مزارع را بر عهده دارد.

وی ادامه داد: بهره‌برداری کامل از سامانه گرمسیری می‌تواند سالانه حدود ۹۰ هزار تن به تولید محصول‌های کشاورزی استان بیافزاید.

استاندار ایلام توضیح داد: پیشرفت فیزیکی بخش‌های مربوط به وزارت نیرو به ۹۵ درصد و بخش‌های زیرمجموعه وزارت جهاد کشاورزی به ۸۲ درصد رسیده است.

کرمی افزود: پنج هزار هکتار از زمین‌های زیر پوشش این سامانه دهه فجر سال گذشته به بهره‌برداری رسید و بر پایه برنامه‌ریزی‌ها، سه هزار و ۵۰۰ هکتار دیگر نیز تا پایان امسال زیر پوشش شبکه قرار می‌گیرد.

وی بیان کرد: با بهره‌برداری از این بخش‌ها، مجموع زمین‌های بهره‌مند از سامانه به حدود هشت هزار و ۵۰۰ هکتار می‌رسد و تکمیل دیگر بخش‌ها به تأمین اعتبار مورد نیاز وزارتخانه‌های نیرو و جهاد کشاورزی وابسته است.

۱۰ همت ارزش افزوده در انتظار تکمیل طرح

سامانه گرمسیری در استان ایلام می‌تواند نقطه اتصال منابع آبی مرزی به تولید، اشتغال و توسعه اقتصادی باشد.

گسترش شبکه‌های آبیاری در ۱۸ هزار و ۶۰۰ هکتار از زمین‌های کشاورزی امکان تبدیل بخشی از کشت‌های وابسته به بارندگی به تولید پایدارتر را فراهم می‌کند و این تغییر می‌تواند در افزایش درآمد بهره‌برداران و رونق روستاهای مناطق مرزی نقش مهمی داشته باشد.

برآوردها نشان می‌دهد بهره‌برداری کامل از این پروژه سالانه حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان ارزش افزوده برای بخش کشاورزی ایلام ایجاد می‌کند که می‌تواند افزون بر افزایش تولید در مزرعه، زمینه گسترش صنایع تبدیلی، حمل‌ونقل محصولات، خدمات کشاورزی و دیگر فعالیت‌های وابسته را نیز فراهم کند.

افزایش سالانه ۹۰ هزار تن به تولیدهای کشاورزی، یکی دیگر از آثار پیش‌بینی‌ شده بهره‌برداری کامل از سامانه گرمسیری است که در صورت تکمیل زنجیره تولید و فرآوری، می‌تواند سهم بیشتری برای کشاورزی در اقتصاد ایلام ایجاد کند.

پشتوانه ماندگاری در روستاهای مرزی

مناطق زیر پوشش سامانه گرمسیری در بخش‌هایی از دشت‌ها و نواحی مرزی ایلام قرار دارند که پایداری تولید و اشتغال در آنها پیوند مستقیمی با دسترسی به آب دارد.

تأمین پایدار آب کشاورزی می‌تواند افزون بر افزایش سطح تولید، انگیزه ماندگاری جمعیت در روستاها را تقویت کند و از فشار مهاجرت از مناطق روستایی و مرزی بکاهد.

استاندار ایلام در این باره گفت: سامانه گرمسیری در تثبیت جمعیت روستایی، فراهم شدن زمینه مهاجرت معکوس، توسعه اقتصاد کشاورزی و تأمین بلندمدت آب مناطق زیر پوشش نقش مؤثری دارد.

کرمی ادامه داد: مطالعات مربوط به تأمین آب آشامیدنی و صنعت نیز انجام شده و طرح‌های مرتبط در مسیر گذر از مراحل قانونی قرار دارد.

وی گفت که یک هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان از محل سفر استانی خرداد سال ۱۴۰۴ رئیس‌جمهور برای اجرای این پروژه اختصاص یافته و پرداخت شده و بخشی از منابع مورد نیاز نیز از صندوق توسعه ملی تأمین می‌شود.

گره پایانی در مسیر بهره‌برداری کامل

سامانه گرمسیری اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته که فاصله آن با بهره‌برداری کامل، بیش از آن که به پیچیدگی‌های فنی وابسته باشد، به تأمین به‌ موقع منابع مالی مربوط است.

تکمیل خطوط انتقال باقی‌ مانده، توسعه شبکه‌های فرعی و درون مزارع و آماده‌سازی کامل زمین‌های هدف نیازمند استمرار تأمین اعتبار است که تأخیر در تخصیص آن می‌تواند بهره‌برداری از سرمایه‌گذاری‌های انجام‌ شده در سال‌های گذشته را نیز به تأخیر بیاندازد.

ورود بیش از ۱۰ هزار هکتار از زمین‌های پایاب این طرح به چرخه کشت، ظرفیت مهمی برای تغییر الگوی تولید و افزایش بهره‌وری در بخش کشاورزی ایلام ایجاد کرده است.

تکمیل شبکه‌های اصلی و فرعی انتقال آب و آماده‌سازی کامل زمین‌های باقی‌مانده می‌تواند زمینه استفاده از همه ظرفیت‌های این پروژه را فراهم کند و تولید پایدار کشاورزی را در دشت‌های هدف افزایش دهد.

در کنار تکمیل زیرساخت‌ها، مشارکت بهره‌برداران در نگهداری و حفاظت از شبکه‌های آبیاری نیز اهمیت دارد و تعاونی‌های کشاورزی می‌توانند در مدیریت پایدار این زیرساخت نقش مؤثری ایفا کنند.

تعیین تکلیف حقابه‌های مصوب و حل مسائل حقوقی مرتبط با بهره‌برداری از شبکه نیز از دیگر موضوع‌هایی است که باید همزمان با تکمیل فنی پروژه مورد توجه قرار گیرد تا بهره‌برداری پایانی از سامانه با کمترین مانع انجام شود.

سامانه گرمسیری امروز در آستانه تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین پیشران‌های توسعه کشاورزی ایلام قرار دارد.

این طرح مهم و ملی که بخش بزرگی از مسیر اجرا را پشت سر گذاشته اکنون برای عبور از گره پایانی به بیش از ۱۰ همت اعتبار نیاز دارد.

تکمیل این پروژه آب را به زمین‌های تشنه دشت‌های مرزی می‌رساند و می‌تواند تولید، اشتغال و پایداری جمعیت را به یکدیگر پیوند دهد.

بهره‌برداری از این ظرفیت بزرگ اکنون بیش از هر زمان دیگری به شتاب در تأمین اعتبار و تکمیل آخرین حلقه‌های اجرایی وابسته بوده و اینک چشم امید کشاورزان و بهره‌برداران مناطق مرزی استان ایلام به حمایت دولت چهاردهم دوخته شده است.