معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان حفاظت محیطزیست از اجرای مجموعهای از برنامههای حفاظتی، علمی، حقوقی و عملیاتی برای ارتقای سطح حفاظت از گونههای جانوری و زیستگاههای کشور خبر داد و گفت: رویکرد این دفتر، حرکت به سمت حفاظت هدفمند، برنامهمحور و مبتنی بر داده و شواهد علمی است تا اقدامات حفاظتی متناسب با وضعیت هر گونه، زیستگاه و تهدیدات موجود طراحی و اجرا شود.
به گزارش هیچ یک از روابط عمومی سازمان حفاظت محیط زیست، پیمان ولی زاده با اشاره به تدوین برنامههای اقدام حفاظتی گونهها اظهار کرد: تاکنون حدود ۲۵ برنامه اقدام برای گونههای در معرض تهدید و خطر انقراض تدوین شده و ۱۳ برنامه اقدام دیگر نیز در حال تدوین است که پس از تکمیل، به مجموعه برنامههای حفاظتی گونههای اولویتدار کشور اضافه خواهد شد. این برنامهها با هدف مشخص کردن وضعیت گونه، تهدیدات اصلی، اولویتهای حفاظتی، اقدامات مورد نیاز و شاخصهای ارزیابی، چارچوب مشخصی برای مدیریت و حفاظت از گونهها فراهم میکنند.
وی افزود: در کنار تدوین برنامههای اقدام، در حوزه اجرا نیز اقدامات متعددی در سطح ملی و استانی در حال انجام است، اما یکی از چالشهای اصلی، تأمین اعتبارات مورد نیاز برای اجرای کامل این برنامههاست. با توجه به محدودیت منابع و اولویتهای متعدد کشور، اعتبارات مورد نیاز برای اجرای همه برنامههای پیشبینیشده تاکنون به میزان مورد انتظار تأمین نشده و این موضوع یکی از موانع جدی در مسیر اجرای کامل برنامههای حفاظت از گونهها است.
ولی زاده ادامه داد: چالش دیگر، توسعه ظرفیت تخصصی در حوزه حفاظت از گونههاست. اجرای مؤثر برنامههای اقدام حفاظتی نیازمند نیروهای متخصص و آموزش دیده در سطوح استانی و ستادی است و در این زمینه همچنان با کمبودهایی مواجه هستیم. بنابراین، آموزش و تربیت نیروهای تخصصی، ایجاد ظرفیت کارشناسی در استانها و تقویت توان علمی و فنی مجموعه ستادی باید به عنوان یکی از اولویتهای اصلی ادامه پیدا کند.
معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه مقابله با قاچاق حیاتوحش اظهار کرد: در راستای ایجاد هماهنگی بیشتر میان دستگاههای مسئول، کمیته ملی مبارزه با قاچاق حیاتوحش با محوریت معاونت محیطزیست طبیعی و تنوعزیستی سازمان تشکیل شده و تاکنون سه جلسه تخصصی آن برگزار شده است. همچنین تدوین پیشنویس برنامه جامع مبارزه و پیشگیری از قاچاق حیاتوحش در مراحل نهایی قرار دارد.
وی افزود: در حوزه مدیریت تعارض انسان و حیاتوحش نیز تلاش شده است اقدامات از رویکرد واکنشی به سمت شناسایی نقاط بحرانی، شناخت عوامل ایجادکننده تعارض و اجرای اقدامات پیشگیرانه حرکت کند. در همین راستا، نقاط داغ تعارض با گونههایی از جمله پلنگ، خرس سیاه و علفخواران شناسایی شده و فرآیند جمعآوری دادههای مربوط به خرس سیاه در استانهای هرمزگان و کرمان در حال انجام است.
ولی زاده ادامه داد: در راستای کاهش خسارات و حمایت از جوامع محلی، موضوع پرداخت غرامت نیز از طریق موافقتنامههای منعقدشده با صندوق ملی محیطزیست و صندوق بیمه محصولات کشاورزی دنبال میشود. همچنین عملیات حفاظتی و مدیریت تعارضات خرس سیاه در استان هرمزگان با همکاری مشاوران تخصصی در حال اجراست و تلاش میشود ضمن حفاظت از این گونه، تعادل مناسبی میان الزامات حفاظتی و معیشت جوامع محلی ایجاد شود.
معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش با اشاره به برنامههای عملیاتی برای گونههای بومی و در معرض تهدید کشور گفت: اقدامات حفاظتی متناسب با شرایط و تهدیدات هر گونه در حال اجراست. در همین چارچوب، برنامه حفاظت از سمندر لرستانی در استان خوزستان شامل نصب تابلوهای راهنما، آموزش گردشگران و جوامع محلی و پاکسازی زیستگاه اجرا شده و برای وزغ تالشی نیز مطالعات مکانمحور با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی انجام شده است.
وی افزود: در برنامه حفاظت از وزغ تالشی، شناسایی مسیرهای امن جابهجایی فصلی، رفع موانع حرکتی و آموزش جوامع محلی مورد توجه قرار گرفته تا امنیت زیستی گونه در مسیرهای جابهجایی آن افزایش یابد.
ولی زاده با تأکید بر ضرورت دانشبنیان شدن حفاظت از حیاتوحش اظهار کرد: تصمیمگیری حفاظتی زمانی میتواند اثربخش باشد که بر پایه اطلاعات دقیق از پراکنش گونهها، زیستگاههای مورد استفاده، مسیرهای جابهجایی و کریدورهای اکولوژیک انجام شود. در همین راستا، همکاری پژوهشی با دانشگاه شیراز به تهیه نقشههای جامع پراکنش و تعیین کریدورهای مهاجرتی و جابهجایی برای گونههای اولویتدار علفخوار و گوشتخوار منجر شده است.
وی ادامه داد: این نقشهها میتوانند به عنوان یک ابزار مدیریتی در برنامهریزی حفاظت از زیستگاهها، پیشگیری و مدیریت تعارضات، تعیین اولویتهای حفاظتی و هدایت برنامههای پایش و حفاظت هوشمند مورد استفاده قرار گیرند و مبنای دقیقتری برای تصمیمگیریهای حفاظتی فراهم کنند.
معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش با اشاره به ماهیت فرابخشی حفاظت از گونهها تأکید کرد: حفاظت از حیاتوحش صرفاً وظیفه یک دستگاه نیست و موفقیت برنامههای حفاظتی به همکاری مجموعهای از دستگاههای اجرایی، بخشهای مختلف دولت، جوامع محلی، سازمانهای مردمنهاد، دانشگاهها و سایر ذینفعان وابسته است. یکی از چالشهای مهم ما نیز ایجاد سازوکار و ساختار مناسب برای هماهنگ کردن این ظرفیتها و تبدیل همکاریهای بینبخشی به اقدامات عملی و مستمر است.
وی افزود: با توجه به اولویتهای کلان کشوری و محدودیت منابع، ایجاد این هماهنگی و تأمین سهم هر بخش از برنامههای حفاظتی همواره آسان نیست، اما تلاش میکنیم با ایجاد سازوکارهای مشخص همکاری و استفاده از ظرفیت دستگاهها و بخشهای مختلف، زمینه اجرای مؤثرتر برنامههای حفاظت از گونهها را فراهم کنیم.
ولی زاده گفت: مسیر حفاظت از تنوع زیستی کشور از مرحله شناخت و تدوین برنامه به سمت اجرای هدفمند و قابل ارزیابی در حال حرکت است. اکنون علاوه بر تدوین برنامههای اقدام برای گونههای اولویتدار، باید سه موضوع تأمین منابع مالی، توسعه نیروی انسانی متخصص و تقویت همکاریهای بینبخشی را با جدیت بیشتری دنبال کنیم. هدف نهایی، ایجاد یک نظام یکپارچه و قابل ارزیابی برای حفاظت از تنوع زیستی است؛ نظامی که در آن اطلاعات علمی و دادههای میدانی، شناخت تهدیدات، ظرفیت جوامع محلی و توان دستگاههای اجرایی در کنار یکدیگر قرار گیرند و برای هر گونه و هر زیستگاه، متناسب با شرایط آن، برنامه حفاظتی مشخص تعریف و اجرا شود.
About The Author
