عروسک‌هایی برای بازنمایی فرهنگ و هویت ایرانی

به گزارش هیچ یک _ در روزگاری که اسباب‌بازی‌ها در انبوه تولیدات پلاستیکی فرنگی ذوب شدند و ردپایی از فرهنگ بومی در اتاق کودکان کمرنگ‌تر از همیشه است، دستانی هنرمند در مجموعه‌ای به نام «ترنج»، بار یک رسالت فرهنگی را به دوش می‌کشند. این‌جا خبری از تولید انبوه بی‌نام‌ونشان نیست؛ هر عروسکی که از چرخه‌ تولید ترنج بیرون می‌آید، تکه‌ای از یک پازل بزرگ‌تر است؛ پازلی که قرار است با ایده‌ ایرانی و مهارت زنانه، دوباره تعریف کند که اسباب‌بازی چگونه می‌تواند فراتر از یک وسیله‌ سرگرمی، شناسنامه‌ فرهنگی یک نسل باشد یوسفی، مدیر این مجموعه، حالا با شبکه‌ای از ۵۵۰ بانوی هنرمند، به جای تقلا برای کپی‌کردن نمونه‌های خارجی، در حال ساخت دنیایی است که شخصیت‌هایش نه از روی پرده‌های هالیوود، که از قلب قصه‌ها و فرهنگ همین سرزمین برآمده است. داستان ترنج، نه در اتاق‌های فکر شرکت‌های بزرگ، که در هیاهوی یک نمایشگاه در دی‌ماه ۹۸ جرقه خورد. زمانی که دو هنرمند با مجموعه‌ای از عروسک‌های دست‌ساز، در جشنواره‌ کانون فرهنگی حضور یافتند و در همان روز نخست، تمامی دست‌رنج‌شان را به فروش رساندند. یوسفی، که خود تجربه‌ای بیست‌ساله در نبض بازار و فروش دارد، همان‌جا دریافت که خلاقیت فردی، اگر با ساختار مدیریتی گره بخورد، می‌تواند به یک جریان اقتصادی پایدار تبدیل شود.

محمود یوسفی، عروسک‌ساز و مدیر مجموعه ترنج، درباره استقبال مخاطبان از عروسک‌های بومی و ایرانی در گفت‌وگو گفت: از همان اولین جشنواره متوجه شدیم پتانسیل عجیبی در فروش محصولات اصیل و ایرانی است، چرا که غرفه‌های کناری هنوز پر از کالا بودند، اما محصولاتِ ما تمام شده بود. این یعنی بازار، تشنه‌ محصولی است که «اصالت» داشته باشد. همین نگاه، اردیبهشت ۹۹ را به نقطه‌ عطفی برای تولد عروسک‌های دست‌ساز تبدیل کرد.

یوسفی، با اشاره به همکاری‌های اخیرشان با نهادهای فرهنگی بیان کرد: در حال حاضر، فراتر از تولید معمولی، به یک مرجع برای طراحی کاراکتر تبدیل شدیم. مثلاً شخصیت‌هایی مثل «یوز آسیایی» یا «گردآفرید» را طراحی و اجرا کردیم. این روزها نیز افتخار داریم که پروژه‌ «بابابام» را برای حوزه هنری کودک و نوجوان پیش ببریم. وقتی سفارش طراحی این عروسک را از حوزه هنری دریافت کردیم، تمام تلاش تیم ما بر این بود که این کاراکتر نه تنها وفادار به تصویر پیشنهادی باشد، بلکه روحی در آن دمیده شود که کودک با آن احساس نزدیکی و همزادپنداری کند.

این عروسک‌ساز، درباره‌ کیفیت عروسک‌های دست‌ساز ایرانی نسبت به بازار جهانی گفت: بسیاری تصور می‌کنند تولیدات جهانی دست‌نیافتنی هستند. اما از نگاه من، ما در خلاقیت و ظرافت کارهای دست‌ساز، نه تنها از دنیا عقب نیستیم که در بسیاری از شاخه‌ها پیشرو هم هستیم. چالش اصلی ما، نه در کیفیت فنی، که در خودباوری برای رسیدن به تولید ساختارمند است. ما ثابت کردیم با ۵۵۰ نیرو هم می‌توان کیفیت یکپارچه داشت.

او افزود: هر عروسکی که در ترنج ساخته می‌شود، یک اثر هنری است که قرار است سال‌ها در خاطرات یک کودک باقی بماند. ما در حال بازپس‌گیری سهم فرهنگ ایرانی در اتاق کودکان هستیم؛ هدفی که شاید در ابتدا کوچک بود، اما حالا به جریانی تبدیل شده که نشان می‌دهد دست‌های ایرانی، چه قصه‌های شنیدنی‌ برای روایت کردن دارند.

محمود یوسفی، با تأکید بر اهمیت کارکرد تربیتی اسباب‌بازی، بیان کرد: عروسک فقط یک وسیله‌ بازی نیست؛ بلکه ابزاری قدرتمند برای شکل‌دهی به شخصیت و هویت کودک است. وقتی یک بچه با عروسکی بازی می‌کند که شخصیت، داستان و حتی ظاهرش با فرهنگ و قصه‌های خودمان گره خورده، او در حال تجربه‌ نوعی هم‌ذات‌پنداری عمیق‌تر با ریشه‌های فرهنگی‌اش است. در مقابل، بازی با عروسک‌هایی که صرفاً تقلیدی از فرهنگ بیگانه هستند، ناخودآگاه کودک را از هویت اصلی خود دور می‌کند. در ترنج سعی داریم با خلق شخصیت‌هایی که قصه‌شان از دل همین سرزمین برمی‌آید، به کودکان کمک کنیم تا با فرهنگ و هویت خودشان بیشتر آشنا شوند و هویت ایرانی خود را در قالب بازی، زندگی کنند.