صنایع کوچک هرمزگان در گسترهای از شهرکهای صنعتی استان، از فرآوری محصولات کشاورزی و دریایی تا صنایع غذایی، شیمیایی، ساختمانی و دریایی، بخشی از جریان تولید و اشتغال را بر دوش دارند؛ ظرفیتی که استمرار آن به تأمین انرژی، توسعه زیرساخت، دسترسی به منابع مالی، پیوند با دانش و فناوری و حرکت همزمان به سوی تولید رقابتپذیر و سبز وابسته است.
به گزارش هیچ یک ، بیستویکم مردادماه در تقویم ایران به عنوان «روز حمایت از صنایع کوچک» نامگذاری شده است؛ روزی که میتوان آن را فرصتی برای بازخوانی جایگاه مجموعهای از واحدهای تولیدی دانست که شاید هر کدام به تنهایی در مقیاس یک صنعت بزرگ دیده نشوند، اما مجموع آنها بخش مهمی از پیکره تولید کشور را شکل میدهد.
صنایع کوچک و متوسط در اقتصاد، تنها مجموعهای از کارگاهها و واحدهای تولیدی کوچک نیستند؛ آنها حلقههایی از زنجیرهای بزرگتر هستند که از تأمین مواد اولیه تا فرآوری، بستهبندی، خدمات فنی، تولید قطعات و عرضه محصول نهایی امتداد پیدا میکند، از همین رو، پایداری فعالیت این واحدها میتواند بر بخشهای مختلف اقتصاد محلی و منطقهای اثر بگذارد.
تعریف صنایع کوچک در کشورهای مختلف نیز یکسان نیست و شاخصهایی مانند تعداد نیروی انسانی و میزان گردش مالی، مبنای تفکیک این واحدها قرار میگیرد.
در کشور آمریکا واحدهای کمتر از ۵۰۰ نفر پرسنل و در آلمان واحدهای دارای ۱۰ تا ۴۹۹ نفر نیروی انسانی در زمره شرکتها و صنایع کوچک قرار میگیرند، در ایران نیز میان دستگاههای مختلف، تعاریف متفاوتی وجود دارد و برای نمونه بانک مرکزی، کسبوکارهای دارای کمتر از ۱۰۰ نفر نیروی کار را در گروه واحدهای کوچک و متوسط تعریف کرده است.
اما فارغ از تفاوت در تعریف، یک نقطه اشتراک وجود دارد؛ صنایع کوچک برای ادامه فعالیت و توسعه، به محیطی نیاز دارند که در آن دسترسی به منابع مالی، نیروی انسانی ماهر، بازار، زیرساخت و انرژی امکانپذیر باشد.
هرمزگان؛ صنعتی در امتداد جغرافیای استان
در هرمزگان، اهمیت صنایع کوچک را باید در کنار جغرافیای گسترده استان و تنوع ظرفیتهای اقتصادی آن دید، شهرکهای صنعتی در نقاط مختلف استان شکل گرفتهاند و هر منطقه متناسب با مزیتهای محلی خود، بخشی از فعالیت صنعتی را میزبانی میکند.
شهرک صنعتی بستک در جنوب غربی این شهرستان و در کیلومتر ۲ جاده بستک – بندرعباس قرار دارد و فعالیتهایی در حوزه محصولات غذایی و آشامیدنی و تولید محصولات خبازی در آن تعریف شده است، شهرک صنعتی بندرخمیر نیز در کیلومتر ۲ جاده بندرخمیر – بندرلنگه، ظرفیت فعالیت واحدهای تولید مصولات ساختمانی و وابسته را فراهم کرده است.
در نزدیکی مرکز استان، شهرکهای صنعتی بندرعباس یک، دو و سه قرار گرفتهاند که هر کدام بخشی از فعالیتهای صنعتی را در خود جای دادهاند، شهرک صنعتی بندرعباس یک در کیلومتر ۲۰ جاده بندرعباس – سیرجان با ۱۰۰ هکتار مساحت و ۶۴ هکتار فضای صنعتی، در زمینههایی مانند تولید محصولات غذایی، آشامیدنی و شیمیایی فعالیت دارد.
شهرک صنعتی بندرعباس ۲ نیز در کیلومتر ۱۴ جاده بندرعباس – سیرجان، ۱۰۰ هکتار وسعت و ۷۹ هکتار مساحت صنعتی دارد و واحدهایی مانند شایان برق هرمز، صنایع چوب آرایهنگاران هرمز، پارس پترولیوم، شرکت داداش برادر آیدین و کارخانه فرآوردههای کنسروی صیادینژاد در آن مستقر هستند.
شهرک صنعتی بندرعباس ۳ نیز در کیلومتر ۲۵ جاده بندرعباس – بندرلنگه قرار گرفته و ۲۳ هکتار وسعت دارد که ۱۵ هکتار آن به بخش صنعتی اختصاص یافته است، سازههای دریایی، فعالیتهای کارگاهی و تولید بتن از جمله زمینههای فعالیت در این شهرک است.
این پراکندگی، تصویر روشنی از ظرفیت صنعتی هرمزگان ارائه میکند؛ ظرفیتی که از مرکز استان فراتر رفته و شهرهای مختلف را بر اساس توانمندیهای اقتصادی آنها در شبکه تولید قرار داده است.
از دریا تا کشاورزی؛ تنوع مزیتهای صنعتی
در بندرلنگه، شهرک صنعتی این شهرستان در ورودی شهر و در محدوده شمال میدان شهدا قرار دارد و واحدهایی در حوزههایی مانند کابینت و تولید بلوک و تیرچه بلوک در آن فعالیت میکنند. شهرک صنعتی پارسیان در کیلومتر چهار جاده پارسیان-بوشهر نیز ۲۰ هکتار وسعت دارد و ظرفیت فعالیت در حوزه محصولات غذایی و صنعتی را فراهم کرده است.
در شرق استان، شهرک صنعتی تیاب در فاصله یکونیم کیلومتری بندر تیاب و در مجاورت جاده میناب-تیاب قرار دارد. این شهرک با ۵۰ هکتار وسعت و ۳۰ هکتار فضای صنعتی، متناسب با ظرفیت دریایی منطقه، زمینه فعالیت در حوزه فرآوری محصولات دریایی را فراهم کرده است.
شهرک صنعتی رودان نیز در کیلومتر سه جاده رودان – کهنوج و منطقه آبنما قرار دارد و با توجه به ظرفیتهای کشاورزی شهرستان، فعالیتهایی در زمینه خرما، مرکبات، صیفیجات و غلات در آن پیشبینی شده است.
این پیوند میان صنعت و ظرفیتهای بومی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا صنایع کوچک زمانی میتوانند بیشترین اثرگذاری اقتصادی را داشته باشند که از مواد اولیه، نیروی انسانی و مزیتهای موجود در همان منطقه استفاده کنند و محصول را از مرحله خامفروشی به فرآوری و ارزش افزوده برسانند.
در میناب نیز شهرک صنعتی این شهرستان در کیلومتر ۲۵ جاده بندرعباس – میناب و مقابل روستای تیرور قرار دارد و واحدهایی از جمله کارخانه میناب سازه و واحد تولید کاشی و سرامیک در آن فعالیت میکنند.
صنایع دریایی؛ ظرفیت ویژه هرمزگان
موقعیت ساحلی هرمزگان باعث شده است بخشی از ظرفیت شهرکهای صنعتی استان نیز مستقیماً با دریا ارتباط داشته باشد، شهرک صنعتی تخصصی صنایع دریایی استان در شهرستان بندرعباس با وسعت ۲۲۰ هکتار و ۶۰ هکتار فضای صنعتی، ۶۰ واحد تولیدی فعال در زمینه صنایع دریایی را در خود جای داده است.
وجود چنین ظرفیتی در استانی که بخش مهمی از اقتصاد آن با دریا، بنادر، حملونقل و صنایع وابسته به آن گره خورده است، میتواند زمینهای برای توسعه زنجیره اقتصاد دریامحور باشد، صنایع کوچک در این زنجیره میتوانند در کنار واحدهای بزرگ، نقش تأمینکننده قطعات، تجهیزات، خدمات فنی و محصولات مورد نیاز صنایع دریایی را ایفا کنند.
در شرق هرمزگان نیز شهرک صنعتی جاسک با وسعت حدود ۲ هزار هکتار برای فعالیتهایی همچون پالایشگاه، پتروشیمی، فولاد، آلومینیوم، منیزیم، نیروگاه و کشتیسازی در نظر گرفته شده است؛ ظرفیتی که میتواند در آینده به یکی از محورهای توسعه صنعتی شرق استان تبدیل شود.
شهرک صنعتی خلیج فارس در شهرستان بندرعباس نیز ۷۸۶ هکتار وسعت دارد و ۱۰۵ هکتار از آن به فضای صنعتی اختصاص یافته است. شرکتهایی همچون آترا کران انرژی، انرژی تجارت سام، پترو پاسارگاد هرمزگان، شرکت تولید صنعت قیر هرمزگان و معماران قیر در این مجموعه مستقر هستند.
انرژی؛ حلقه حیاتی استمرار تولید
در میان نیازهای صنایع کوچک، انرژی جایگاهی متفاوت دارد؛ زیرا هرگونه ناپایداری در تأمین برق میتواند مستقیماً به روند تولید، برنامهریزی واحدها و بازار آنها اثر بگذارد.
در همین چارچوب، برنامه افزایش ۳۰۰ تا ۴۰۰ مگاواتی سهمیه انرژی صنایع کوچک مطرح شده است. هدف از این افزایش، کاهش محدودیتهای انرژی در ۴۸ شهرک اولویتدار عنوان شده؛ شهرکهایی که با بیش از دو روز محدودیت انرژی مواجه بودهاند و قرار است این میزان محدودیت در آنها به یک روز کاهش یابد.
این اقدام را باید بخشی از تلاش برای حفظ جریان تولید در واحدهای کوچک دانست، بنگاههای کوچک معمولاً حاشیه مانور مالی محدودتری دارند و توقف خط تولید برای آنها میتواند پیامدهایی فراتر از یک وقفه کوتاهمدت داشته باشد.
پایداری انرژی از این منظر، تنها یک موضوع فنی نیست؛ بلکه بخشی از امنیت اقتصادی واحد تولیدی است. تولیدکننده زمانی میتواند برای بازار، نیروی انسانی، مواد اولیه و سرمایهگذاری آینده خود برنامهریزی کند که از استمرار فعالیت خط تولید اطمینان بیشتری داشته باشد.
حمایت مالی؛ عبور از تسهیلات سنتی
در کنار انرژی، دسترسی به منابع مالی یکی از چالشهای شناختهشده صنایع کوچک است، با توجه به همین ضرورت، استفاده از ظرفیت قانون جهش تولید دانشبنیان و اعتبارهای مالیاتی، مسیر تازهای برای حمایت از سرمایهگذاری صنعتی ایجاد کرده است.
در این چارچوب، هزینههای تحقیق و توسعه و همکاری با دانشگاهها، مؤسسات پژوهشی و شرکتهای دانشبنیان میتواند در قالب اعتبار مالیاتی مورد استفاده قرار گیرد، همچنین برخی سرمایهگذاریها در شرکتهای دانشبنیان پذیرفتهشده در بورس یا فرابورس و توسعه زیستبوم نوآوری، در چارچوب مقررات مشمول حمایتهای مالیاتی میشوند.
این رویکرد از آن جهت اهمیت دارد که بسیاری از صنایع کوچک برای ورود به عرصه تحقیق و توسعه، منابع محدودتری نسبت به صنایع بزرگ در اختیار دارند، پیوند با دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان میتواند بخشی از این فاصله را جبران کند و مسیر دستیابی به فناوری، محصول جدید و فرآیندهای تولیدی کمهزینهتر و بهرهورتر را هموار سازد.
مهلت استفاده از فراخوان برنامه اعتبار مالیاتی تحقیق، توسعه و سرمایهگذاری تا پایان شهریور ۱۴۰۵ اعلام شده است و این فرصت میتواند برای واحدهای صنعتی متقاضی سرمایهگذاری فناورانه، زمینهای برای کاهش بخشی از هزینههای توسعه ایجاد کند.
عملکرد واحدهای صنعتی هرمزگان در سالهای اخیر نیز نشان داده است که محدودیتها الزاماً مانع شکلگیری ظرفیتهای جدید نیستند، در ارزیابیهای سالانه، پنج واحد صنعتی فعال در شهرکهای صنعتی استان به عنوان «واحدهای نمونه سال ۱۴۰۳» انتخاب شدند و یکی از طرحهای صنعتی نوآورانه هرمزگان نیز عنوان «طرح برتر سال» را به دست آورد.
این موفقیتها را میتوان بخشی از تصویر واقعی صنعت کوچک استان دانست؛ تصویری که در کنار چالشهای زیرساختی، نمونههایی از افزایش بهرهوری، توسعه کمی و کیفی تولید و نوآوری در محصولات را نیز در خود دارد، در واقع، حمایت از صنایع کوچک زمانی به نتیجه میرسد که از مرحله حفظ واحد موجود عبور کند و به ایجاد امکان توسعه، افزایش بهرهوری، تولید محصول جدید و ورود به بازارهای تازه منجر شود.
تولید سبز؛ ضرورت آینده صنعت هرمزگان
مسیر توسعه صنعتی هرمزگان در سالهای آینده تنها با افزایش تعداد واحدها یا رشد حجم تولید تعریف نمیشود، الزامات زیستمحیطی و ضرورت استفاده بهینه از منابع نیز به بخش جداییناپذیر توسعه صنعتی تبدیل شده است.
حرکت به سمت تولید سبز، ایجاد چرخههای بازیافت و بازگرداندن مواد دورریز به چرخه تولید، از جمله مسیرهایی است که میتواند همزمان دو هدف اقتصادی و زیستمحیطی را دنبال کند.
برای استانی مانند هرمزگان که میزبان صنایع بزرگ و انرژیبر است، کاهش اتلاف منابع و افزایش بهرهوری انرژی اهمیت ویژهای دارد، استفاده از فناوریهای نوین، دادهکاوی، ظرفیت دانشگاهها، استارتاپها و دانش تخصصی میتواند به صنایع کمک کند تا از الگوی تولید سنتی فاصله گرفته و به سمت تولیدی حرکت کنند که مصرف منابع کمتر و ارزش افزوده بیشتری داشته باشد.
بازیافت نیز تنها یک اقدام برای کاهش پسماند نیست؛ بازگرداندن مواد قابل استفاده به چرخه تولید میتواند بخشی از هزینههای تولید را مدیریت کرده و زمینه شکلگیری فعالیتهای اقتصادی جدید را فراهم کند، از این منظر، تولید سبز برای هرمزگان یک موضوع جانبی یا صرفاً زیستمحیطی نیست؛ بلکه میتواند به یکی از پایههای رقابتپذیری صنعتی استان تبدیل شود.
حمایت از صنایع کوچک؛ حمایت از زنجیره تولید
آنچه از مجموع ظرفیتها و چالشهای صنایع کوچک هرمزگان به دست میآید، نشان میدهد که حمایت از این بخش را نمیتوان به یک اقدام یا یک نوع تسهیلات محدود کرد.
صنایع کوچک برای رشد به مجموعهای از حمایتهای مکمل نیاز دارند؛ انرژی پایدار، زیرساخت مناسب، سرمایه در گردش، دسترسی به بازار، نیروی انسانی توانمند، فناوری و حمایت برای توسعه محصول، در کنار همه این موارد، ایجاد ارتباط میان واحدهای کوچک و صنایع بزرگ میتواند به تکمیل زنجیرههای تولید در استان کمک کند.
شهرکهای صنعتی هرمزگان از بستک و بندرلنگه تا میناب، رودان، جاسک، تیاب، پارسیان و بندرعباس، هر کدام بخشی از این شبکه را تشکیل میدهند؛ شبکهای که ظرفیت آن فقط در تعداد واحدهای مستقر خلاصه نمیشود، بلکه در امکان تبدیل مواد اولیه به محصول، ایجاد ارزش افزوده، توسعه فناوری و تقویت اشتغال خود را نشان میدهد.
روز حمایت از صنایع کوچک میتواند فرصتی برای نگاه دوباره به این شبکه تولید باشد؛ شبکهای که اگر زیرساختهای آن متناسب با نیاز صنعت توسعه یابد، دسترسی به انرژی پایدار تقویت شود، مسیرهای جدید تأمین مالی در اختیار واحدها قرار گیرد و ارتباط صنعت با دانشگاه و دانشبنیانها گسترش پیدا کند، توان بیشتری برای عبور از محدودیتها خواهد داشت.
هرمزگان از مزیتهای کمنظیری مانند دسترسی به دریا، بنادر، ظرفیتهای کشاورزی، معدنی و صنعتی برخوردار است، پیوند دادن این مزیتها با توان صنایع کوچک میتواند به شکلگیری زنجیرههایی منجر شود که در آن تولیدکننده کوچک، بخشی از یک منظومه بزرگتر اقتصادی باشد.
آینده صنایع کوچک هرمزگان در نهایت به میزان توان آنها برای تولید مستمر، رقابتپذیر، نوآورانه و سازگار با محیط زیست وابسته است؛ آیندهای که تحقق آن، حمایت مقطعی را به سیاستی مستمر و هدفمند تبدیل میکند و شهرکهای صنعتی را از محل استقرار واحدهای تولیدی به کانونهای واقعی رشد، فناوری و ارزشآفرینی اقتصادی تبدیل خواهد کرد.
About The Author
