مدیریت مصرف ۴۶۵ میلیون متر مکعب آب در اصفهان

به گزارش هیچ یک _  توسعه سامانه‌های نوین آبیاری راهکاری است که با انتقال و توزیع هدفمند آب، کاهش تلفات، امکان مدیریت دقیق‌تر مصرف و افزایش بهره‌وری تولید، می‌تواند نقش مهمی در سازگاری کشاورزی با خشکسالی و کم‌آبی ایفا کند، این موضوع به ویژه در استان‌های مرکز کشور مناطق درگیر تنش آبی، اهمیت بیشتری دارد.

ایران در منطقه‌ای خشک و نیمه خشک قرار گرفته و محدودیت منابع آب، افزایش دمای هوا، کاهش بارش و تداوم خشکسالی، فشار قابل توجهی بر منابع آب کشور وارد کرده و در چنین شرایطی، کشاورزی که یکی از مصرف‌کنندگان اصلی آب به شمار می‌رود، ناگزیر از حرکت به سمت افزایش بهره‌وری و کاهش تلفات آب است. در شیوه‌های سنتی آبیاری، بخش قابل توجهی از آب پیش از رسیدن به ریشه گیاه در مسیر انتقال و توزیع تلف می‌شود. تبخیر، نفوذ عمقی، روان‌آب سطحی و توزیع نامتوازن آب از جمله عواملی است که باعث می‌شود همه آب وارد شده به مزرعه به گیاه نرسد.

افزایش بهره وری در مصرف آب، نتیجه درخشان و مفید سامانه‌های نوین آبیاری

سامانه‌های نوین آبیاری با هدف کاهش همین تلفات توسعه یافته‌اند، در این روش‌ها آب از طریق شبکه‌ای از لوله‌ها، قطره‌چکان‌ها، آبپاش‌ها و تجهیزات کنترلی به محل مورد نیاز منتقل می‌شود و کشاورز می‌تواند مقدار و زمان آبیاری را با دقت بیشتری مدیریت کند، این سامانه‌ها یک روش واحد نیستند و متناسب با نوع محصول، خاک، اقلیم، شیب زمین، منابع آب و توان اقتصادی بهره‌بردار می‌توان روش مناسب را انتخاب کرد.

آبیاری قطره‌ای یکی از شناخته‌شده‌ترین این روش‌هاست، در این سیستم، آب با دبی کنترل‌شده و به‌صورت تدریجی در اختیار ناحیه ریشه قرار می‌گیرد، این روش به‌ویژه در باغ‌ها، کشت‌های ردیفی، سبزی و صیفی و بسیاری از کشت‌های گلخانه‌ای کاربرد دارد.

در آبیاری بارانی، آب با استفاده از آبپاش‌ها در سطح مزرعه توزیع می‌شود و برای برخی محصولات و زمین‌هایی که شرایط لازم برای اجرای آن را دارند، گزینه مناسبی است.

در کنار این روش‌ها، سامانه‌های کم‌فشار نیز در برخی اراضی مورد استفاده قرار می‌گیرند، انتخاب روش مناسب باید بر اساس مطالعه فنی مزرعه انجام شود و نمی‌توان یک نسخه واحد برای تمام اراضی کشاورزی کشور تجویز کرد.

کارشناسان معتقدند که مهم‌ترین مزیت این سامانه‌ها، افزایش بهره‌وری آب است. در سیستم سنتی، کنترل مقدار آب ورودی به مزرعه دشوار اما در سیستم‌های نوین، امکان تنظیم دبی، زمان آبیاری و نحوه توزیع آب فراهم است.

مزیت بعدی، افزایش یکنواختی آبیاری است. اگر سامانه به‌درستی طراحی و اجرا شود، آب با توزیع مناسب‌تری به قسمت‌های مختلف مزرعه می‌رسد و در نتیجه بخشی از زمین با کم‌آبی و بخش دیگر با آبیاری بیش از نیاز مواجه نمی‌شود. کاهش تبخیر و روان‌آب، کاهش فرسایش خاک، امکان کودآبیاری و کاهش نیروی انسانی مورد نیاز برای آبیاری از دیگر مزایای این سامانه‌هاست.

تجهیز ۳.۲ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی کشور با سامانه‌های نوین آبیاری

بر اساس اعلام مسوولان وزارت جهاد کشاورزی تا به حال بیش از ۳.۲ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی کشور (معادل ۴۰ درصد از کل مزارع) به انواع سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شده‌اند که نشان دهنده گستردگی اجرای طرح در کشور است، هرچند همچنان بخش قابل توجهی از اراضی نیازمند اصلاح و ارتقای روش‌های آبیاری هستند.

قوانین بالادستی از جمله برنامه هفتم پیشرفت، تکالیف سنگینی را بر عهده دولت و وزارت جهاد کشاورزی قرار داده تا بازده آبیاری افزایش و مصرف آب کاهش یابد. بر اساس این برنامه، سالانه باید ۳۵۰ هزار هکتار از اراضی کشور به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شود که شامل ۲۰۰ هزار هکتار سامانه‌های نوین (تحت فشار) و ۱۵۰ هزار هکتار آبیاری زیرسطحی با فناوری‌های نوین است.

بودجه ۴ همتی توسعه سامانه‌های نوین آبیاری برای سالجاری

هزینه اجرای هر هکتار سامانه نوین حدود ۲۰۰ میلیون تومان برآورد می‌ شود و برای تحقق هدف سالانه ۳۵۰ هزار هکتار، اعتباری در حدود ۲۰۰ همت (هزار میلیارد تومان) نیاز است. با این حال، بودجه‌های مصوب فاصله زیادی با این نیاز دارند، به‌طوری‌که سال گذشته فقط ۱.۵ همت تخصیص یافت که منجر به اجرای حدود ۳۷ هزار هکتار طرح شد، برای امسال نیز این رقم به چهار همت افزایش یافته که هرچند نسبت به سال قبل حدود ۲ برابر شده، اما همچنان با اعتبارات مورد نیاز برنامه فاصله دارد.

پیش از این سهم کشاورزان در اجرای طرح‌ها ۱۵ درصد و سهم دولت ۸۵ درصد بود، اما طبق ضوابط اجرایی بودجه امسال، این سهم به ۵۰ درصد سهم کشاورز و ۵۰ درصد کمک بلاعوض دولت تغییر یافته است.

و اما اصفهان از پیشتازان صنعت کشاورزی ایران با ۵۶۸ هزار هکتار اراضی (معادل پنج درصد از مساحت استان و سه درصد از اراضی کشاورزی کشور) محسوب می‌شود. شرایط متنوع آب و هوایی این استان، استعداد تولید انواع محصولات را دارد به‌گونه‌ای که در مناطق گرم و خشک آن خرما، انار و پسته، در مناطق سرد و کوهستانی بادام و گردو و در مناطق معتدل و سرد انواع محصولات دانه‌دار و هسته‌دار کشت می‌شود.

مجموع اراضی زراعی قابل کشت استان حدود ۴۸۵ هزار هکتار است که در سال‌های آبی با بارش معمول، ۷۰ درصد آن به کشت محصولات زراعی مانند انواع غلات، حبوبات و محصولات علوفه‌ای، جالیزی و انواع سبزی و صیفی اختصاص می‌یابد.

تولید سالانه محصولات زراعی استان در شرایط عادی حدود ۴.۶ میلیون تن و مجموع اراضی باغی استان حدود ۸۵ هزار هکتار است، همچنین مجموع تولیدات باغی و گلخانه‌ای این خطه در شرایط عادی به حدود ۸۸۶ هزار تن می‌رسد.

این دیار در زمینه اجرای طرح‌های مهندسی آب و خاک به ویژه سامانه‌های نوین آبیاری نیز عملکرد به نسب خوبی داشته است، تا جایی که سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در این ارتباط گفت: استان اصفهان با تکیه بر ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و فناوری‌های بومی، از جمله پیشگامان کشور در توسعه آبیاری هوشمند و ارتقای بهره‌وری کشاورزی است.

جعفر گوهرگانی اظهار داشت: با وجود محدودیت‌های آبی، اصفهان یکی از استان‌های پیشرو کشور در تجهیز اراضی کشاورزی به سامانه‌های نوین و هوشمند آبیاری است.

وی افزود: وجود شهرک علمی و تحقیقاتی و شرکت‌های دانش‌بنیان توانمند در اصفهان، پشتوانه‌ای ارزشمند برای توسعه فناوری‌های نوین کشاورزی محسوب می‌شود؛ به گونه‌ای که تاکنون بیش از ۴۰۰ توانمندی در حوزه فناوری‌های هوشمند در این استان شناسایی شده و این ظرفیت، زمینه دستیابی اصفهان به بالاترین سطح آبیاری هوشمند کشور را فراهم کرده است.

گوهرگانی تأکید کرد: وزارت جهاد کشاورزی آمادگی دارد با فراهم کردن بسترهای لازم و حمایت از ظرفیت‌های دانش‌بنیان استان، روند اجرای طرح‌های توسعه پایدار منابع آب و خاک در اصفهان را با شتاب بیشتری دنبال کند.

در این زمینه مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی اصفهان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: سامانه‌های نوین آبیاری طی یکسال اخیر در ۹۰۸ هکتار از مزارع این استان اجرا شده است که میزان مدیریت مصرف آب پس از اجرای آن بالغ بر ۲.۷ میلیون متر مکعب برآورد می‌شود.

مدیریت مصرف ۴۶۵ میلیون متر مکعبی، نتیجه ارزشمند سامانه‌های نوین آبیاری

اسحاق شفیعی ادامه داد: با احتساب طرح سال گذشته، تا کنون سامانه های نوین آبیاری در بیش از ۱۴۰ هزار هکتار از اراضی کشاورزی استان اجرا شده و میزان مدیریت مصرف آب را به ۴۵۸ میلیون متر مکعب رسانده است.

وی اضافه کرد: این دیار در توزیع اعتبارات سامانه‌های نوین آبیاری (آبیاری تحت فشار) در سطح پایینی قرار دارد اما برخلاف آن در ظرفیت و عملکرد جزو استان‌های پیشتاز به شمار می‌رود.

مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی اصفهان خاطرنشان کرد: بر همین اساس باید تاکید کنیم که سقف اعتبارات بلاعوض پرداختی در طرح سامانه ‌های نوین آبیاری علی‌رغم افزایش قیمت‌ لوله، لوازم و دستمزد اجرا، پایین است.

شفیعی افزود: نبود ردیف‌های اعتباری جدید در بخش حفظ و نگهداری طرح‌های آب و خاک از جمله سامانه‌های نوین آبیاری، با توجه به خشکسالی‌های پی‌درپی استان و عدم استطاعت مالی کشاورزان بحشی از مباحث چالشی این حوزه را شامل می‌شود.

بر مبنای اهمیت هر چه بیشتر نهادهای بالادستی برای گسترش سامانه‌های نوین آبیاری، استاندار اصفهان هم گفت: نگاه ویژه دولت به توسعه زیرساخت‌های آب و خاک در این استان ضروری است و این استان آمادگی دارد با تکیه بر ظرفیت‌های بخش خصوصی و مشارکت‌های بین استانی، اجرای طرح‌های مشترک را دنبال کند لذا تقویت حمایت‌های ملی موضوع با اهمیتی به شمار می‌رود.

مهدی جمالی نژاد افزود: توسعه سامانه‌های نوین آبیاری، اجرای طرح‌های آب و خاک و بهره‌گیری از فناوری‌های جدید در مدیریت منابع طبیعی، نیازمند حمایت مستقیم دولت و تخصیص اعتبارات متناسب با شرایط استان است.

استاندار اصفهان با تأکید بر جایگاه این استان در تأمین امنیت غذایی کشور، مدیریت منابع آب را موضوعی فراتر از مرزهای استانی دانست و اضافه کرد: حل چالش‌های آبی اصفهان نیازمند رویکردی ملی و تقویت همکاری میان استان‌های همجوار است تا از طریق برنامه‌ریزی مشترک و مدیریت یکپارچه، پایداری منابع آب تضمین شود.

وی ظرفیت بخش خصوصی، تشکل‌های محلی و سرمایه‌گذاران را از مهم‌ترین فرصت‌های توسعه بخش کشاورزی برشمرد و گفت: استان اصفهان آمادگی کامل دارد در اجرای طرح‌های مشارکتی حوزه آب و خاک با وزارت جهاد کشاورزی همکاری کند و زمینه حضور سرمایه‌گذاران و مشارکت مردمی را در این بخش گسترش دهد.