جزئیات برنامه ملی «جهانی‌ شدن نشریات علمی ایران»

به گزارش هیچ یک _ نمایه‌سازی نشریات علمی در پایگاه‌های استنادی معتبر بین‌المللی، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های اعتبار و کیفیت مجلات علمی در جهان به شمار می‌رود. حضور یک نشریه در پایگاه‌هایی مانند اسکوپوس یا وب آو ساینس علاوه بر افزایش دیده‌شدن پژوهش‌های منتشرشده، امکان استناد بیشتر به مقالات، توسعه همکاری‌های علمی بین‌المللی، جذب نویسندگان خارجی و ارتقای جایگاه علمی دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی را فراهم می‌کند.

به همین دلیل در سال‌های اخیر نمایه‌سازی نشریات علمی ایرانی در پایگاه‌های بین‌المللی در دستور کار معاونت پژوهشی وزارت علوم قرار داشت. در همین راستا و با هدف ایجاد چارچوبی برای ارتقای بین‌المللی نشریات علمی و ارتقای جایگاه بین‌المللی آن‌ها در سی و سومین جلسه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری طرح ملی نمایه‌سازی و ارتقای نشریات علمی کشور به تصویب رسید.

هدف از اجرای برنامه ملی نمایه‌سازی، تحقق اهداف قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران در حوزه علم، فناوری و نوآوری، ارتقای مرجعیت علمی کشور، افزایش کیفیت نشریات علمی، گسترش زبان فارسی در عرصه نشر علمی، توسعه نشر علمی بین‌المللی و افزایش سهم نشریات ایرانی در پایگاه‌های استنادی معتبر عنوان شده است.

در این طرح، تشکیل «کارگروه ملی نمایه‌سازی و ارتقای نشریات علمی» پیش‌بینی شده است. این کارگروه با محوریت کمیسیون نشریات علمی وزارت علوم و کمیسیون نشریات علوم پزشکی وزارت بهداشت فعالیت خواهد کرد و نمایندگان دانشگاه آزاد اسلامی، وزارت جهاد کشاورزی، جهاد دانشگاهی، موسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC)، انجمن‌های علمی و سایر دستگاه‌های مرتبط نیز در آن عضویت خواهند داشت.

تدوین برنامه اجرایی ظرف ۴ ماه 

بر اساس این طرح کارگروه ملی نمایه‌سازی موظف است که حداکثر ظرف ۴ ماه برنامه اجرایی این طرح را تدوین کند. این برنامه شامل تقسیم کار ملی، شناسایی نشریات دارای ظرفیت نمایه‌سازی، تعیین شاخص‌های ارزیابی، مشخص کردن اولویت‌های حمایتی و برنامه‌ریزی برای نمایه‌سازی حداقل ۵۰ نشریه علمی در هر سال خواهد بود.

یکی دیگر از محورهای این طرح، استقرار نظام ملی ارزیابی، رتبه‌بندی، حمایت و پایش عملکرد نشریات علمی بر اساس استانداردهای معتبر بین‌المللی است. بر این اساس، حمایت از نشریات صرفاً بر مبنای عملکرد انجام خواهد شد و شاخص‌هایی همچون کیفیت علمی، رعایت استانداردهای نشر، کیفیت فرایند داوری، نظم انتشار، نمایه‌سازی بین‌المللی، شاخص‌های استنادی، همکاری‌های علمی بین‌المللی و میزان اثرگذاری علمی در تخصیص حمایت‌ها ملاک قرار خواهد گرفت. همچنین دستگاه‌های اجرایی و دانشگاه‌ها موظف شده‌اند زیرساخت‌های لازم برای توسعه نشر علمی، توانمندسازی سردبیران و اعضای هیئت‌های تحریریه و ارتقای استانداردهای نشر را فراهم کنند.

نیاز به ۲۵۰ میلیارد تومان بودجه 

بر اساس مفاد این طرح؛ کارگروه ملی موظف است هر سال گزارش پیشرفت اجرای برنامه را تهیه و به شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری ارائه کند. این گزارش باید شاخص‌هایی از جمله تعداد نشریات نمایه‌شده در پایگاه‌های معتبر بین‌المللی، تعداد نشریات جدید نمایه‌شده در هر سال، میزان ارتقای نشریات به چارک‌های اول و دوم (Q1 و Q2)، افزایش سهم نشریات داخلی در انتشار تولیدات علمی کشور، بهبود شاخص‌های استنادی و اثرگذاری علمی و میزان تحقق اهداف برنامه هفتم پیشرفت را در بر گیرد.

در بخش دیگری از این طرح، سازوکار تأمین منابع مالی اجرای برنامه نیز مشخص شده است. بر این اساس، سازمان برنامه و بودجه کشور موظف است منابع مالی مورد نیاز اجرای طرح را ذیل ردیف بودجه دبیرخانه شورای عالی عتف در لوایح بودجه سنواتی پیش‌بینی کند. برای سال نخست اجرای طرح، نمایه‌سازی ۵۰ نشریه جدید و حفظ و ارتقای کیفیت ۴۶۸ نشریه نمایه‌شده موجود هدف‌گذاری شده است که سازمان برنامه و بودجه باید اعتباری معادل ۲۵۰ میلیارد تومان را ذیل ردیف بودجه دبیرخانه شورای عالی عتف در لایحه بودجه سنواتی پیش‌بینی کند.