حفظ روند آموزش در شرایط بحرانی، دیگر تنها به استحکام ساختمان مدارس وابسته نیست؛ از امنیت اطلاعات و پایداری انرژی تا آمادگی نیروی انسانی، مجموعهای از اقداماتی است که آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان برای افزایش تابآوری مدارس دنبال میکند.
به گزارش هیچ یک _ صدای زنگ مدرسه، برای میلیونها دانشآموز آغاز یک روز عادی را نوید میدهد، اما استمرار همین نظم روزانه، به آمادگی مجموعهای وابسته است که کمتر به چشم میآید. آتشسوزی، سیل، قطعی برق یا حتی حمله سایبری، هر کدام میتواند در مدت کوتاهی روند آموزش را مختل کند؛ از این رو، پدافند غیرعامل در مدارس، دیگر تنها مجموعهای از دستورالعملهای حفاظتی نیست، بلکه بخشی از مدیریت آموزش است که برای تداوم فعالیت مدارس در شرایط بحرانی طراحی میشود.
آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان در سالهای اخیر، همزمان با توسعه زیرساختهای آموزشی، برنامههای پدافند غیرعامل را نیز با محوریت پیشگیری دنبال کرده است
پایداری آموزش، امروز تنها به استحکام ساختمان مدارس خلاصه نمیشود؛ امنیت سامانههای الکترونیکی، حفاظت از اطلاعات، تأمین انرژی، آمادگی مدیران و کارکنان و هماهنگی میان بخشهای مختلف، عواملی هستند که در کنار یکدیگر، امکان ادامه فعالیت مدارس را در شرایط غیرعادی فراهم میکنند. هر اندازه این زنجیره منسجمتر باشد، احتمال وقفه در آموزش نیز کاهش مییابد.
اهمیت این موضوع در سیستان و بلوچستان، با توجه به وسعت استان، پراکندگی مدارس، تنوع اقلیمی و فاصله برخی مناطق از مراکز خدماتی، دوچندان است. مدیریت چنین شبکه گستردهای، علاوه بر توسعه فضاهای آموزشی، نیازمند برنامهریزی برای شرایطی است که شاید به ندرت رخ دهد، اما در صورت وقوع، میتواند بر روند آموزش هزاران دانشآموز اثر بگذارد.
آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان در سالهای اخیر، همزمان با توسعه زیرساختهای آموزشی، برنامههای پدافند غیرعامل را نیز با محوریت پیشگیری دنبال کرده است. بازنگری در شیوه مدیریت بحران، شناسایی آسیبپذیری مدارس، تقویت امنیت زیرساختهای فناورانه، حفاظت از سامانههای اطلاعاتی، آموزش نیروی انسانی و برنامهریزی برای حفظ پایداری خدمات، از جمله اقداماتی است که در این مدت اجرا شده است.
نتیجه این برنامهها در ارزیابی عملکرد سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ نیز نمود پیدا کرد و آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان توانست رتبه نخست کشور در حوزه پدافند غیرعامل را کسب کند. این موفقیت حاصل تداوم برنامهریزی، هماهنگی میان بخشهای مختلف و توجه به پیشگیری بوده است؛ برنامههایی که امروز بخشی از فرآیند مدیریت مدارس را تشکیل میدهد و با هدف حفظ امنیت دانشآموزان و استمرار آموزش ادامه دارد.
پنج قطب برای تصمیمگیری سریعتر
یکی از مهمترین برنامههای اجرا شده، بازنگری در ساختار مدیریت بحران با هدف افزایش سرعت هماهنگی و تصمیمگیری در شرایط اضطراری است؛ رویکردی که متناسب با ویژگیهای جغرافیایی سیستان و بلوچستان طراحی شده است.
رئیس اداره حراست و دبیر ستاد پدافند غیرعامل آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان اظهار کرد: برای مدیریت مؤثرتر شرایط اضطراری، استان به پنج قطب عملیاتی تقسیم شده تا ظرفیتهای هر منطقه در کوتاهترین زمان ممکن برای پشتیبانی از مدارس و هماهنگی میان شهرستانها به کار گرفته شود. این تقسیمبندی، روند برنامهریزی و اجرای اقدامات ضروری را تسهیل کرده و امکان استفاده هدفمند از ظرفیتهای موجود را در هر منطقه فراهم آورده است.
امروز بخش مهمی از فرآیندهای آموزشی، اداری و ارتباطی بر بستر سامانههای الکترونیکی انجام میشود
محمد شیبک افزود: در کنار این اقدام، شناسایی نقاط آسیبپذیر مدارس، بررسی سناریوهای مختلف مدیریت بحران و پیشبینی راهکارهای جایگزین برای استمرار فعالیت مراکز آموزشی نیز در دستور کار قرار گرفته تا در صورت بروز حادثه، روند آموزش با کمترین اختلال ادامه یابد.
به گفته وی، پدافند غیرعامل زمانی اثربخش خواهد بود که برنامهها پیش از وقوع بحران تدوین و تمرین شوند؛ از این رو، ارزیابی مستمر شرایط مدارس و بهروزرسانی برنامههای عملیاتی، بخشی از اقدامات دائمی این ستاد به شمار میرود.
رئیس اداره حراست و دبیر ستاد پدافند غیرعامل آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان با تأکید بر اینکه مدیریت بحران تنها به زمان وقوع حادثه محدود نمیشود، بیان کرد: آمادگی مستمر، هماهنگی میان بخشهای مختلف و شناخت دقیق ظرفیتهای هر منطقه، سه رکن اصلی برنامههایی است که در آموزش و پرورش استان دنبال میشود.
حفاظت از زیرساختهایی که آموزش به آنها وابسته است
گسترش استفاده از فناوریهای نوین، مفهوم پدافند غیرعامل در مدارس را نیز دستخوش تغییر کرده است. امروز بخش مهمی از فرآیندهای آموزشی، اداری و ارتباطی بر بستر سامانههای الکترونیکی انجام میشود و حفاظت از این زیرساختها، بخشی از الزامات مدیریت آموزشی به شمار میرود.
وی با اشاره به این موضوع عنوان کرد: ارتقای امنیت زیرساختهای نرمافزاری و سختافزاری، حفاظت از اطلاعات و افزایش آمادگی در برابر تهدیدهای سایبری، از برنامههایی است که به صورت مستمر در اداره کل، ادارات آموزش و پرورش شهرستانها و مدارس اجرا میشود.
دبیر ستاد پدافند غیرعامل آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان افزود: همزمان با توسعه خدمات الکترونیکی، صیانت از اطلاعات و حفظ امنیت سامانههای آموزشی اهمیت بیشتری یافته و به همین دلیل، تقویت زیرساختهای فناورانه یکی از محورهای اصلی برنامههای پدافند غیرعامل است.
شیبک مدیریت انرژی را نیز از دیگر اولویتهای این حوزه عنوان کرد و افزود: استمرار فعالیت مدارس در شرایط خاص، نیازمند پیشبینی سازوکارهایی برای جلوگیری از اختلال در تأمین انرژی و حفظ خدمات پشتیبان است و این موضوع به صورت ویژه در برنامههای اجرایی مورد توجه قرار دارد.
رتبهای که برآمده از یک برنامه مستمر است
برنامههای پدافند غیرعامل زمانی اثرگذاری خود را نشان میدهند که نتیجه آنها در ارزیابیهای میدانی و عملکرد دستگاهها قابل مشاهده باشد. آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان نیز در تازهترین ارزیابی کشوری، توانست در میان ۳۱ استان، رتبه نخست عملکرد در حوزه پدافند غیرعامل را به دست آورد؛ جایگاهی که حاصل استمرار برنامهها، انسجام مدیریتی و مشارکت مجموعه آموزش و پرورش استان است.
مدیرکل پدافند غیرعامل سیستان و بلوچستان اظهار کرد: کسب این رتبه نتیجه مجموعهای از اقدامات هدفمند در حوزه پیشگیری، آموزش، ارتقای فرهنگ ایمنی و افزایش آمادگی نظام تعلیم و تربیت در برابر مخاطرات و تهدیدهای نوظهور است در واقع ارزیابی عملکرد استانها تنها بر پایه اسناد و گزارشهای اداری انجام نمیشود، بلکه میزان تحقق برنامهها، کیفیت اجرای اقدامات، هماهنگی میان بخشهای مختلف و استمرار فعالیتهای آموزشی نیز مورد سنجش قرار میگیرد.
آشنایی دانشآموزان با اصول ایمنی، شیوههای صحیح مواجهه با بحران و تقویت فرهنگ پیشگیری، سرمایهای ماندگار برای جامعه خواهد بود
میثم مرادیان ادامه داد: آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان در سالهای اخیر تلاش کرده است پدافند غیرعامل را از یک برنامه مقطعی به بخشی از فرآیند مدیریت آموزشی تبدیل کند و همین نگاه، زمینه ارتقای شاخصهای عملکردی استان را فراهم کرده است.
وی با بیان اینکه مدارس گستردهترین شبکه ارتباطی با جامعه را در اختیار دارند، تصریح کرد: هر برنامه آموزشی که در این مجموعه اجرا شود، آثار آن تنها به فضای مدرسه محدود نمیماند و میتواند به خانوادهها و جامعه نیز منتقل شود بنابراین آموزش عمومی یکی از مهمترین ظرفیتهای آموزش و پرورش در حوزه پدافند غیرعامل است و آشنایی دانشآموزان با اصول ایمنی، شیوههای صحیح مواجهه با بحران و تقویت فرهنگ پیشگیری، سرمایهای ماندگار برای جامعه خواهد بود.
مدیرکل پدافند غیرعامل سیستان و بلوچستان بر استمرار همکاری میان اداره کل پدافند غیرعامل و آموزش و پرورش استان تأکید کرد و افزود: توسعه آموزشهای تخصصی، تربیت نیروهای توانمند، تبادل تجربه و بهرهگیری از ظرفیت مدارس، از برنامههایی است که با همکاری ۲ دستگاه دنبال خواهد شد.
مدرسه؛ نخستین حلقه آموزش همگانی
در کنار اقدامات مدیریتی و فنی، آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان بر نقش مدارس در ارتقای آگاهی عمومی نیز اشاره دارد؛ زیرا بسیاری از مهارتهای مورد نیاز برای مواجهه با بحران، از سنین دانشآموزی شکل میگیرد و میتواند آثار بلندمدتی در جامعه داشته باشد.
مدیرکل آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان در این راستا اظهار کرد: پدافند غیرعامل تنها به تجهیزات و زیرساختها محدود نمیشود و مهمترین سرمایه هر مجموعه، نیروی انسانی آگاه و آموزشدیده است هر اندازه مدیران، معلمان و دانشآموزان شناخت بیشتری از شیوه مدیریت شرایط بحرانی داشته باشند، قدرت تصمیمگیری و کاهش آسیبها نیز افزایش خواهد یافت.
رسول صفرزائی افزود: مدارس ظرفیت مناسبی برای آموزش مفاهیمی مانند مسئولیتپذیری، خودمراقبتی، مشارکت اجتماعی و آمادگی در برابر مخاطرات دارند و این موضوع باید با استفاده از شیوههای آموزشی متناسب با گروههای سنی مختلف دنبال شود.
پدافند غیرعامل تنها به تجهیزات و زیرساختها محدود نمیشود و مهمترین سرمایه هر مجموعه، نیروی انسانی آگاه و آموزشدیده است
وی با اشاره به نقش فرهنگیان در انتقال این آموزهها تصریح کرد: معلمان علاوه بر آموزش رسمی، میتوانند مهارتهایی را به دانشآموزان منتقل کنند که در شرایط خاص، نقش مؤثری در حفظ آرامش، مدیریت صحیح موقعیت و افزایش تابآوری اجتماعی داشته باشد. استفاده از ظرفیت فعالیتهای فرهنگی، هنری و آموزشی، زمینه آشنایی دانشآموزان با مفاهیم مرتبط با ایمنی و مدیریت بحران را فراهم میکند و این آموزشها میتواند در آینده نیز آثار خود را در جامعه نشان دهد.
مدیرکل آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان همچنین به توسعه زیرساختهای آموزشی استان اشاره کرد و افزود: افزایش هنرستانها، توسعه مدارس شبانهروزی، گسترش امکانات آموزشی برای دانشآموزان با نیازهای ویژه و تجهیز مدارس مناطق کمتر برخوردار، بخشی از برنامههایی است که طی سالهای اخیر برای ارتقای کیفیت آموزش اجرا شده است.
وی عنوان کرد: توسعه فضاهای آموزشی زمانی به نتیجه مطلوب میرسد که همزمان با آن، موضوع ایمنی، حفاظت از زیرساختها و آمادگی برای مدیریت شرایط اضطراری نیز مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا کیفیت آموزش و پایداری خدمات، مکمل یکدیگر هستند.
کسب رتبه نخست کشور در حوزه پدافند غیرعامل، تنها یک موفقیت آماری نیست؛ بلکه نشاندهنده رویکردی است که بر پیشگیری، آمادگی و تداوم خدمات آموزشی استوار شده است. در سیستان و بلوچستان، برنامههایی مانند بازنگری در مدیریت بحران، تقویت امنیت زیرساختهای آموزشی، ارتقای آموزشهای تخصصی و افزایش هماهنگی میان واحدهای مختلف، با هدف کاهش آسیبپذیری مدارس و استمرار آموزش دنبال میشود.
بنابراین هرچه آمادگی پیش از بحران بیشتر باشد، امکان حفظ امنیت دانشآموزان، تداوم فعالیت مدارس و کاهش اختلال در فرآیند آموزش نیز افزایش خواهد یافت؛ رویکردی که آموزش و پرورش سیستان و بلوچستان آن را به یکی از محورهای اصلی برنامههای خود تبدیل کرده است.
About The Author
