هشتم مرداد، روزی برای زنجان

وقتی صفحات تاریخ را ورق می‌ زنی بارها نام زنجان، بزرگان، رجال، حکام، دانشمندان و فیلسوفان و شهرها و آثار تاریخی آن نظر تو را جلب می کند تا آنجا که می خواهی کوله بارت را ببندی و به این سرزمین شگفتی ها سفر کنی.

وارد این استان که می شوی انگار در دل تاریخ قدم می زنی، از معبد داش کسن یا معبد اژدها در حاشیه روستای «ویر» که می گذری درست وارد دوران ایلخانان می شوی و شکوه و عظمت معماری دوران باستان پیش روی تو تشریح می شود،‌ نقش ۲ اژدها تراشیده در دیواره های معبد و همچنین محراب اسلامی حک شده در تقابل آن، کش مکش های تاریخی و جدالهای مکتبی و فکری آن دوران را برای تو آشکار می سازد.

معبد داش‌کسن یکی از دیدنی های زنجان است که از فرهنگ مغولستان و چین در دوره‌ ایلخانان تأثیر گرفته است. نقش‌های اژدها با پنج متر طول و ۱.۵ متر ارتفاع درون یک حفاظ شیشه‌ای قرار دارند. الجای خاتون، خواهر سلطان محمد خدابنده(الجایتو)، دستور ساخت این معبد را داده، اما با مسلمان شدن ایلخانان ساخت بنا متوقف شده است.

از این معبد که می گذری نمی توانی چشمانت را بر نگین سبز دشت تاریخی سلطانیه ببندی،‌ گنبد سلطانیه یکی از آثار میراث جهانی ایران که در دوره ایلخانیان ساخته شد بیش از هفت قرن است که سر بر آسمان می ساید و پرچم پرافتخار تمدن و هنر ایرانی – اسلامی را به اهتزار درآورده است.

این گنبد که به دستور سلطان محمد خدابنده احداث شد بزرگترین گنبد تاریخی ایران و بزرگترین گنبد خشتی جهان به‌شمار می‌رود و از حیث ارتفاع نیز سومین گنبد جهان بعد از گنبد کلیسای سانتا ماریا دل فیوره و گنبد مسجد ایاصوفیه است.

بر روی دیوارهای این بنا، آیات قرآن و کلمات الله، محمد و علی به سبک خاص ایرانی – اسلامی نقش بسته که در کنار رمز و رموز خاص حک شده بر روی دیوارها ساعتها می تواند یک تماشاگر را به خود جذب کند.

اما چه بگویم که هنوز بعد از سالها مرمت درگیر داربست های مزاحم و نتراشیده است که اجازه نمی دهند زیبایی آن در قاب تصویر تماشاگران و گردشگران خودنمایی کند.

از اینها که می گذری در سفر خیال انگیز و شورآفرین به اعماق زمین می روی و دنیایی از شگفتی و اعجاب را در غار کتله خور به تماشا می نشینی، غار کتله‌خور (کوه‌های کم‌ارتفاع) هفت طبقه دارد که شما اجازه دارید از سه طبقه آن بازدید کنید.

در حال حاضر کتله‌خور به سه بخش فرهنگی، تفریحی و ورزشی تقسیم شده ‌است. بهترین زمان بازدید از این مکان دیدنی فصل بهار و تابستان است. بازدید از غار حدود ۲ تا سه ساعت زمان خواهد برد.

این غار از شگفتی ها و پدیده های طبیعی زیبا و دیدنی استان زنجان است که همه ساله شمار زیادی از گردشگران را به خود جلب می کند. دهانه این غار در ارتفاع ۱۱ متر از سطح مسیل که مشرف بر آن است، قرار گرفته و دهانه آن قطری معادل ۴۰.۱ متر ارتفاع دارد.

ابتدای این غار تا عمق ۱۵۰ متری، شبیه به راسته بازارهای معمولی است، با این تفاوت که عناصر و اندامهای آن اندکی از بازار کوچکتر است و کف این قسمت را لایه ضخیمی از خاک و خاکستر پر کرده است.

از عمق ۱۵۰ متری تا عمق ۷۰۰ متری گشایش نسبتا زیادی در غار حاصل شده و شعب متعددی در آن به وجود آمده است و در مکانهایی که از ریزش مصون مانده استالاگیتها و استالاگمیتهای زیبایی خودنمایی می کنند که با ارتفاع ۳۰ تا ۴۰ متر از کف و سقف غار قرار گرفته اند و با شنیدن صدای موزون قطرات آب، آهنگهای دلپذیر و مناظر بدیعی، چشم و گوش گردشگر را به خود جلب می کند.

در کنار این ظرفیت های تاریخی و طبیعی نمی توان از رجال و دانشمندان زنجانی به آسانی گذشت. یکی از معروفترین های آنان شهاب الدین یحیی ابن حبش بن امیرک ابوالفتوح سهروردی ملقب به شهاب‌الدین شیخ اشراق، شیخ مقتول و شیخ شهید، فیلسوف نامدار ایرانی اهل قیدار از استان زنجان است.

روز بزرگداشت شیخ شهاب الدین سهروردی به تایید مرکز تقویم موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، هشتم مرداد بوده که به افتخار ایشان به نام استان زنجان مزین شده است.

سهروردی کسی است که مکتب فلسفی فلسفه اشراق را به وجود آورد که بعد از مرگش وسعت یافت. او نظریه خود را در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم ارائه کرد. سهروردی را رهبر افلاطونیان جهان اسلام لقب داده‌اند.

او خود فلسفه‌اش را حکمت اشراق نامیده بود که به معنای درخشندگی و برآمدن آفتاب است و اقوام لاتین آن را aurora consurgens نام نهاده‌اند اما این تفکر فلسفه خاص افلاطونی نیست و در آن آرای افلاطون، ارسطو، نوافلاطونیان، زرتشت، هرمس، اسطوره تحوت و آرای نخستین صوفیان مسلمان در هم آمیخته‌ است.

مکتب سهروردی هم فلسفه هست و هم نیست. فلسفه است از این جهت که به عقل اعتقاد دارد، اما عقل را تنها مرجع شناخت نمی‌داند. عرفان است از این نظر که کشف و شهود و فلسفه اشراق را شریف‌ترین و بلندمرتبه‌ترین مرحله شناخت می‌شناسد. فیلسوفی که پس از قرن‌ها هنوز آوازه تاریخ است و طرفداران زیادی در جای‌جای دنیا دارد.

به راستی برای معرفی این همه ظرفیت که شمه‌ای از آن در این مطلب اشاره شد، یک روز برای زنجان کم است و حداقل باید اقدامات بهتر و بیشتری در سطح کشور برای معرفی زنجان صورت گیرد تا بتوان ظرفیت ها و شایستگی های استان را به تصویر کشید و زنجان را از معبر به مقصد گردشگری تبدیل کرد.