بازار تاریخی زنجان هنوز در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت نشده است

مهدی باقری روز سه شنبه روز در گفت و گو با هیچ یک افزود: بازار زنجان به‌عنوان طولانی‌ترین بازار سرپوشیده ایران گوهری بی‌بدیل در قلب شهر زنجان بوده و این اثر نه تنها یک کالبد معماری بلکه شریان حیاتی اقتصاد، تاریخ و فرهنگ منطقه است.

وی اضافه کرد: پرسش درباره چرایی عدم ثبت جهانی این اثر به‌حق است که به تبیین تخصصی نیاز دارد، پرونده ثبت جهانی یونسکو فرآیندی پیچیده، زمان‌بر و مبتنی بر معیارهای سختگیرانه ارزش جهانی برجسته است.

باقری افزود: در حال حاضر موانع کلیدی پیش‌روی این پرونده وجود دارد که از جمله آن چالش‌های یکپارچگی و اصالت کالبدی یونسکو است که بر حفظ اصالت و یکپارچگی اثر تأکید ویژه دارد.

رئیس اداره میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌ دستی شهرستان زنجان ادامه داد: متاسفانه در دهه‌های اخیر، تغییر کاربری‌های غیرمجاز، مداخلات کالبدی در حجره‌ها نظیر استفاده از مصالح ناهمگون در بازسازی‌ها و تغییرات در برخی راسته‌ها، اصالت تاریخی بازار را با چالش مواجه کرده است.

به گفته وی، برای ثبت جهانی، نیازمند پاکسازی بصری و احیای تکنیک‌های سنتی مرمت هستیم که فرآیندی پرهزینه و نیازمند همراهی تمامی کسبه است.

وی اظهار داشت: تدوین نشدن نهایی طرح جامع مدیریت و حفاظت ثبت در یونسکو تنها به معنای ثبت یک بنا نیست، بلکه به معنای پذیرش تعهد بین‌المللی برای مدیریت حفاظتی است که در حال تدوین یک طرح جامع مدیریت هستیم که نه تنها به کالبد بازار، بلکه به حریم منظری آن و تأثیرات آن بر بافت پیرامونی نیز بپردازد.

رئیس اداره میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌ دستی شهرستان زنجان با اشاره به چالش دیگر این اثر تاریخی به عنوان مساله مالکیت و حقوق مالکانه، گفت: بخش عمده‌ای از بازار زنجان در تملک بخش خصوصی است و در فرآیند ثبت جهانی، تضاد منافع میان حقوق مالکانه کسبه برای توسعه و ضوابط حفاظتی میراث‌فرهنگی یکی از بزرگترین موانع به شمار می رود.

وی اظهار داشت: بر این اساس رسیدن به یک مدل برد – برد که در آن کسبه به‌عنوان حافظان اصلی بازار در فرآیند ثبت مشارکت کنند، زمان‌بر بوده و نیازمند دیپلماسی دقیق با ذی‌نفعان است.

باقری با اشاره به چالش دیگر درخصوص زیرساخت‌ها و خدمات شهری در بافت تاریخی، گفت: استانداردهای یونسکو برای مدیریت بحران، ایمنی در برابر آتش سوزی، تأسیسات شهری برق، گاز، فاضلاب و مدیریت پسماند در بافت‌های تاریخی بسیار سختگیرانه است و بازار زنجان به‌عنوان یک موجود زنده به ارتقای زیرساخت‌های ایمنی نیاز دارد تا با استانداردهای جهانی همتراز شود.

بازار ۱۵ هکتاری زنجان با ۵۶ ورودی و کوچه ، ۹۴۰ مغازه و ۵۱ نوع شغل به شماره ۴۴/۱ در فهرست آثار تاریخی ایران به ثبت رسیده است.