دلار در پیچ و خم تنگه هرمز

 بازارهای مالی جهان در روزهای پایانی هفته جاری، شاهد نوسانات قابل‌توجهی بودند؛ جایی که دو نیروی متضاد میداندار شده‌اند: از یک سو، داده‌های مثبت از بازار کار آمریکا و از سوی دیگر، شکنندگی آتش‌بس میان ایالات متحده و ایران. درحالی که گزارش اشتغال ماه آوریل بهتر از حد انتظار منتشر شد و امید به کاهش نرخ بهره را کمرنگ کرد، درگیری‌های تازه در تنگه هرمز همه نگاه‌ها را به وضعیت شکننده صلح در خاورمیانه معطوف داشته است. در این مقاله، ضمن بررسی آخرین تحولات نظامی در تنگه هرمز، تأثیر آن‌ها بر بازارهای مالی و ارزهای آسیایی را واکاوی می‌کنیم.

تنگه هرمز؛ نقطه‌عطف تنش‌ها

تنگه هرمز، این آبراه حیاتی که روزانه یک‌پنجم نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند، از اواخر فوریه عملاً به‌روی تردد تجاری بسته شده است. این مهم‌ترین اختلال در تأمین انرژی جهان در طول تاریخ به شمار می‌رود. با وجود توافق آتش‌بس دو هفته‌ای در هفتم آوریل دوهزار و بیست و شش که با میانجیگری پاکستان حاصل شد، تنش‌ها به طور کامل فروکش نکرده است.

در روزهای اخیر، درگیری‌های پراکنده‌ای در این آبراه استراتژیک روی داده است. روز پنج‌شنبه، نیروهای آمریکایی اعلام کردند که به حملات ایران با موشک، پهپاد و قایق‌های کوچک علیه سه ناوشکن آمریکایی پاسخ داده‌اند. فرماندهی مرکزی ایالات متحده تأکید کرد که به دنبال تشدید تنش نیست، بلکه صرفاً به دفاع از خود پرداخته است.در مقابل، ایران ضمن رد اتهامات، از حمله به نفتکش‌های ایرانی و مناطق مسکونی در جزیره قشم و سواحل بندر خمیر سیریک خبر داد. فرماندهی نظامی ایران تأکید کرد که به کشتی‌های نظامی آمریکا در شرق تنگه هرمز و جنوب بندر چابهار حمله کرده و خسارت‌های قابل‌توجهی به آن‌ها وارد کرده است.

مواضع سیاسی ترامپ و «نقض آتش‌بس»

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با لحنی غیرمنتظره به درگیری‌ها واکنش نشان داد و اصرار کرد که آتش‌بس همچنان پابرجاست. او در شبکه اجتماعی خود نوشت: «سه ناوشکن کلاس جهانی آمریکا به‌طور بسیار موفقیت‌آمیزی از تنگه هرمز عبور کردند، بدون هیچ آسیبی به آن‌ها، اما خسارت زیادی به مهاجمان ایرانی وارد شد.»اما در سوی مقابل، ایران این اقدامات را نقض آشکار آتش‌بس ارزیابی کرد. سخنگوی وزارت خارجه ایران اعلام کرد که کشورش «ضرب‌الاجل‌ها» را نادیده می‌گیرد و همچنان در حال بررسی پیشنهاد چهارده ماده‌ای آمریکا برای پایان دادن به جنگ است.آمریکا در روزهای جمعه، دو نفتکش خالی ایرانی را که طبق گزارش‌ها قصد نقض محاصره دریایی آمریکا را داشتند، هدف قرار داد و از کار انداخت.

بازارهای مالی؛ چشم‌انداز دلار در هاله‌ای از ابهام

در چنین شرایطی، بازارهای ارز شاهد نوسانات جالبی بودند. شاخص دلار آمریکا روز جمعه با دو دهم درصد کاهش به نود و هفت واحد و نود و یک صدم واحد رسید. تحلیلگران این کاهش را به دو عامل اصلی نسبت می‌دهند: نخست، انتشار گزارش اشتغال فرابورس که با ثبت رشد صد و پانزده هزار شغل بهتر از پیش‌بینی شصت و پنج هزار واحدی اقتصاددانان بود و دوم، اطمینان‌بخشی ترامپ مبنی بر پابرجا بودن آتش‌بس که تقاضا برای دلار به‌عنوان دارایی امن را کاهش داد.وضعیت بازار کار آمریکا به حدی مطلوب ارزیابی شد که جوزف بروسوئلاس، اقتصاددان ارشد مؤسسه، آن را «جامد، ثابت و پایدار» توصیف کرد و نرخ بیکاری چهار و سه دهم درصدی را بهترین تعریف از اشتغال پایدار و حداکثر دانست. وی تأکید کرد که در چنین شرایطی، فدرال رزرو نباید نرخ بهره را کاهش دهد و انتظار می‌رود لحن سیاستی بانک مرکزی در نشست ژوئن تغییر کند.با این حال، فعالان بازار همچنان شانس اندکی برای افزایش نرخ بهره در سال جاری قائل بودند که پس از انتشار گزارش اشتغال، این احتمال کاهش یافت. کریس کامپیتسیس، شریک مدیریت در بارنوم فایننشل، معتقد است فدرال رزرو فعلاً نرخ بهره را ثابت نگه می‌دارد تا شوک تورمی ناشی از جنگ خود را نشان دهد.در بازارهای آسیایی، دلار کمی تقویت شد و بیشتر ارزهای منطقه‌ای کمی کاهش یافتند. فعالان بازار تحولات خاورمیانه و گزارش اشتغال آمریکا را از نزدیک زیر نظر دارند. وون کره جنوبی چهار دهم درصد افزایش یافت و یوآن چین یک دهم درصد رشد کرد.

چشم‌انداز آینده

همزمان با این تحولات، بحرین نیز صحنه جدیدی از تنش‌ها شده است؛ کشوری که مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در آن قرار دارد، به گفته‌ی گروه‌های حقوق بشری، از جنگ بهانه‌ای برای سرکوب مخالفان داخلی استفاده کرده است.در این میان، اسرائیل که از اواخر فوریه همراه با آمریکا حملاتی را علیه ایران آغاز کرده است، همچنان مشغول عملیات در جنوب لبنان علیه حزب‌الله است و اعلام کرده تا رفع تهدید این گروه، خاک لبنان را ترک نخواهد کرد.

نتیجه‌گیری

آتش‌بس شکننده میان آمریکا و ایران در تنگه هرمز، هر روز در معرض تازه‌ترین آزمون‌های خود قرار دارد. دو طرف هرچند اعلام می‌کنند خواهان صلح هستند، اما درگیری‌های نظامی و لفاظی‌های تند هر لحظه می‌تواند معادلات را بر هم بزند.در چنین فضایی، بازارهای مالی همچنان در انتظار شفاف‌تر شدن اوضاع هستند. یک سو، داده‌های مثبت اقتصاد آمریکا و سیاست محتاطانه فدرال رزرو باعث شده دلار تا حدی جایگاه خود را حفظ کند و از سوی دیگر، هرگونه تشدید تنش در خاورمیانه می‌تواند بار دیگر تقاضا برای دلار به‌عنوان دارایی امن را افزایش دهد. اما آنچه مسلم است، هر دو طرف درگیری به خوبی می‌دانند که تشدید تنش‌ها بیش از آن‌که سودی عایدشان کند، اقتصاد جهانی را بار دیگر در مسیر تورم و رکود قرار خواهد داد.