مفهوم «شهر هوشمند» در عصر دیجیتال از یک چشمانداز فناورانه به واقعیتی انکارناپذیر در مدیریت شهری تبدیل شده، اما دستیابی به این آرمان که مدیریت بر پایه داده و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان را هدف قرار داده، تنها با توسعه زیرساختهای فنی میسر نیست و رسانهها با رسالت آگاهیبخشی، مطالبهگری تخصصی و فرهنگسازی میتوانند موتور محرک اصلی در فرایند تحقق شهرهای هوشمند و تضمینکننده موفقیت این پروژهها باشند.
به گزارش هیچ یک ، در عصر حاضر که فناوریهای دیجیتال با سرعتی شگرف در حال دگرگون کردن تار و پود زندگی اجتماعی هستند، مفهوم «شهر هوشمند» از یک ایده نوآورانه به یکی از اضلاع کلیدی در برنامهریزی و مدیریت کلانشهری تبدیل شده است.
دیگر کمتر کسی است که با این مفهوم آشنا نباشد؛ شهری که در آن، فناوری نه تنها در خدمت تسهیل امور روزمره شهروندان است، بلکه شالوده تصمیمگیریهای کلان مدیریتی را نیز بر دادهها و تحلیلهای دقیق بنا مینهد.
اما پرسش اساسی اینجاست که آیا صرفِ استقرار زیرساختهای فناورانه، ما را به تحقق واقعی این آرمان نزدیک میکند؟ بسیاری از کارشناسان بر این باورند که پاسخ منفی است و معتقدند که «شهر هوشمند» واقعی، فراتر از چند برنامه کاربردی یا حسگر هوشمند است و این مفهوم زمانی جان میگیرد که چرخه تصمیمسازی، اجرا و ارزیابی در مدیریت شهری، بر مدار داده و هوشمندی بچرخد.
در این میان، نقش رسانهها به عنوان پل ارتباطی میان حاکمیت و شهروندان و همچنین به عنوان ناظری امین و مطالبهگری آگاه، نقشی حیاتی و چندوجهی ایفا میکند.
رسانهها صرفا خبررسان نیستند؛ آنها میتوانند درک عمومی را ارتقا دهند، ضرورتها را تبیین کنند، پروژهها را به چالش بکشند و در نهایت، فرهنگ استفاده از خدمات نوین شهری را در میان شهروندان نهادینه سازند.
خبرنگار در این زمینه با احسان اعرابی، متخصص در حوزه مدیریت فناوری گفت و گو کرده است.
شهر هوشمند چه تعریفی دارد و چرا امروز اهمیت یافته است؟
شهر هوشمند صرفا به معنای استفاده از چند فناوری یا سامانه دیجیتال در سطح شهر نیست و زمانی میتوان از یک شهر هوشمند سخن گفت که تصمیمگیریهای مدیریتی بر پایه دادههای دقیق و تحلیلهای علمی انجام شود.
در چنین مدلی، فناوری یک هدف نیست، بلکه ابزاری برای افزایش بهرهوری، بهبود کیفیت خدمات و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان است.
اهمیت این موضوع نیز از آنجا ناشی میشود که شهرها با چالشهای پیچیدهای مانند ترافیک، آلودگی، مصرف انرژی و مدیریت منابع روبهرو هستند و بدون رویکرد دادهمحور، حل این مسائل دشوار خواهد بود.
برخی معتقدند توسعه شهر هوشمند بیشتر یک پروژه فناورانه است. چه نقشی می توان برای رسانهها در این میان قائل شد؟
نقش رسانهها بسیار فراتر از اطلاعرسانی ساده بوده و نخستین و شاید مهمترین کارکرد رسانه، آگاهیبخشی است.
اگر شهروندان درک روشنی از مفهوم شهر هوشمند و مزایای آن نداشته باشند، همراهی اجتماعی شکل نمیگیرد. رسانهها میتوانند این مفهوم را به زبان ساده و قابل فهم برای عموم تبیین کنند و نشان دهند که هوشمندسازی چگونه میتواند زندگی روزمره مردم را تسهیل کند.
مطالبهگری رسانهها چگونه میتواند به بهبود پروژههای هوشمندسازی کمک کند؟
مطالبهگری حرفهای یکی از مهمترین کارکردهای رسانه در این حوزه است.
رسانهها میتوانند با طرح پرسشهای تخصصی از مدیران شهری درباره اهداف، شاخصهای عملکرد و نتایج واقعی پروژهها به شفافیت کمک کنند.
وقتی عملکرد پروژهها بر اساس شاخصهای مشخص ارزیابی شود، احتمال اجرای طرحهای نمایشی یا صرفا تبلیغاتی کاهش مییابد و این موضوع در نهایت به افزایش اعتماد عمومی منجر خواهد شد.
فرهنگسازی در استفاده از خدمات دیجیتال شهری تا چه اندازه اهمیت دارد؟
این موضوع بسیار حیاتی است و بسیاری از خدمات هوشمند شهری از سامانههای حملونقل گرفته تا خدمات الکترونیک شهرداری، زمانی اثربخش است که شهروندان بهطور گسترده از آنها استفاده کنند.
اگر بهترین سامانهها هم طراحی شوند اما مردم از آن استقبال نکنند، عملا سرمایهگذاری انجامشده به نتیجه مطلوب نمیرسد.
رسانهها میتوانند با آموزش، معرفی کاربردها و بیان تجربههای موفق، فرهنگ استفاده از این خدمات را تقویت کنند.
در حوزه فناوری و سیستمسازی، مهمترین خطا در پروژههای هوشمندسازی چیست؟
یکی از خطاهای رایج، شروع پروژه از فناوری به جای مساله است. برخی پروژهها با این نگاه آغاز میشود که چه فناوری جدیدی در دسترس است و سپس تلاش میشود کاربردی برای آن در شهر پیدا شود.
در حالیکه رویکرد صحیح این است که ابتدا مساله شهری بهدرستی شناسایی، سپس فرآیندها و دادههای مورد نیاز مشخص، و در نهایت با سیاستگذاری درست در عرصه نوآوری، ابزار فناورانه مناسب انتخاب شود.
فناوری باید پاسخ به یک نیاز مشخص باشد، نه یک هدف مستقل.
مهمترین چالش توسعه شهرهای هوشمند در استان زنجان چیست؟
یکی از چالشهای اساسی، نبود یکپارچگی دادهها و ضعف همکاری بینسازمانی است.
بسیاری از سامانهها بهصورت جزیرهای فعالیت میکنند و هر دستگاه دادههای خود را در اختیار دارد، بدون آنکه تبادل مؤثر اطلاعات صورت گیرد.
در حالی که تحقق شهر هوشمند واقعی نیازمند مدیریت یکپارچه داده و هماهنگی میان دستگاههاست بدون این هماهنگی، امکان تحلیل جامع و تصمیمگیری هوشمند فراهم نخواهد شد.
مسیر توسعه شهرهای هوشمند چگونه هموارتر می شود؟
رسانهها میتوانند با آگاهیبخشی، مطالبهگری تخصصی و ترویج فرهنگ استفاده از خدمات دیجیتال به شکلگیری زیستبوم شهر هوشمند کمک کنند.
تحقق این هدف نیازمند تعامل میان مدیریت شهری، شهروندان و رسانههای فعال و آگاه است. اگر این سه ضلع در کنار هم قرار گیرند، مسیر توسعه شهرهای هوشمند هموارتر خواهد شد.
About The Author
