خراش جنگ بر سلامت روان

به گزارش هیچ یک _ جنگ تحمیلی سوم تجربه انبوه احساسات مختلف در عبور از شرایط غیر قابل پیش بینی بود. افراد در هر گروه سنی به ویژه کودکان، زنان و سالمندان در طول چهل شب و روز مواجهه دائم با شرایط جنگی با اضطراب تکرار شونده دست و پنجه نرم کردند.

عبور جنگنده های دشمن، تکاپوی استرس زا برای پناه گرفتن و صدای مهیب انفجار به فاصله کمی پس از آن؛ دیگر به داستان تکراری تبدیل شده بود که هر بار یک لایه نگرانی را روی استرس‌های تلمبار شده اضافه می کرد. ماجرا همین نبود؛ امتداد دلهره برای اعلام مکان هایی که مورد هدف قرار گرفته و سپس تایید آمار شهدا به ویژه کودکان بر بلندای تل پریشانی‌های جنگ می افزود.

در این میان افراد جامعه خواسته یا ناخواسته در معرض موج خبرهای ریز و درشت جنگ بودند؛ بسیاری از اخبار هنوز تایید نشده تکذیب می شدند و برخی دیگر نه. اگرچه در میان تیرگی‌های جنگ رخدادهای مسرت بخش هم به گوش می رسید اما یورش هیجان های خوب و بد خودش حصاری تنگ پیرامون «سلامت روان» ایجاد کرده بود.

برای برخی افراد حتی خواب طبیعی رویا شده بود و آن ها به دلیل واهمه از بمباران و ریزش آوار شب ها به ناچار بیدار می ماندند. به دنبال شرایط بحرانی، نقش های اجتماعی و مسوولیت های خانوادگی در عبور از تحولات گریزناپذیر در هم آمیخت که این موضوع نیز بار استرس روانی افراد را دوچندان کرد.

جنگ؛ پیامدهای پنهان دیگری هم داشت؛ مانند پدیدار شدن برخی محدودیت ها در امور خدماتی، هدف قرار گرفتن واحدهای تولیدی و هراس از بیکاری و گرانی که بار روانی سنگینی به افراد تحمیل می‌کرد.

به اذعان کارشناسان، شدت و ماندگاری این آسیب روانی در افرادی که شغلشان به نوعی درگیری بیشتری با شرایط جنگی داشت بیشتر است؛ نیروهای نظامی، کادر درمان، امدادگران هلال احمر، خبرنگاران، آتش نشان ها و مدیران اتاق های فرماندهی بحران از جمله گروه‌های شغلی در معرض استرس پس از حادثه به شمار می روند.

حالا در گذار از آن روزها میانه آتش بسِ شکننده ای که هر لحظه امکان فرو ریختن آن است؛ افراد در لایه های مختلف فردی و اجتماعی همچنان با حس استرس و اضطراب ناشی از جنگ روزگار می گذرانند. مساله ای که به نظر می رسد با وجود اهمیتی که دارد مغفول مانده یا به دلیل ترس از «انگ اجتماعی» آنطور که باید از سوی افراد مطرح و «درمان خواهی» نمی شود.

این موضوع در حالی است که فرهنگ عامه جوامع ارتباط مستقیمی با درمان این اختلال روانی دارد. در جوامعی که سلامت روان را به رسمیت می شناسند مجموعه‌های مرتبط با این پدیده به طور موازی به افراد کمک می کنند درمان خود را چاره اندیشی و پیگیری کند.

کارشناسان این حوزه، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) را نوعی واکنش روانی شدید به تجربه یک رویداد آسیب‌زا (Traumatic Event) می دانند. این اختلال زمانی شکل می‌گیرد که فرد پس از گذشت زمان، همچنان دچار اضطراب، کابوس یا بازگشت ذهنی به لحظه‌ی حادثه می‌شود. برخلاف اضطراب‌های معمول، PTSD می‌تواند عملکرد روزمره فرد را به شدت مختل کند.

اگرچه نوع واکنش افراد به بحران متفاوت است و برخی به طور ذاتی یا اکتسابی از تاب آوری بالایی برخوردارند، اما بررسی ها نشان داده شماری از افراد جامعه نیز به دلایل ژنتیکی نسبت به استرس و اضطراب حساس تر و در این مقوله آسیب پذیرترند.

پژوهش ها نشان می دهد این اختلال تنها ذهن و بدن فرد را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد، بلکه روابط او با دیگران را نیز دچار چالش می‌کند. افراد مبتلا به PTSD ممکن است دچار بی‌اعتمادی، انزوا، یا تحریک‌پذیری شوند که این ویژگی‌ها می‌توانند روابط خانوادگی، دوستانه یا عاشقانه را تضعیف کنند. بنابراین بی اهمیت شمردن این مساله و یا تقلیل آن به یک موضوع بدیهی نه تنها کارساز نیست بلکه دامنه پیامدهای منفی فردی، بین فردی و اجتماعی آن را گسترش می دهد.

در همین پیوند؛ ایرنا در گفت و گو با زهرا ادیبی روانشناس و درمانگر اختلالات هیجانی در اصفهان این موضوع را بررسی کرده است.

«استرس پس از بحران» و نشانه های آن چیست؟

این موضوع واکنشی طبیعی است که پس از تجربه یک رویداد تهدید کننده یا تکان دهنده (مثل زلزله، تصادف، جنگ و موارد مشابه) در بدن و ذهن شکل می‌گیرد. در این حالت، سیستم هشدار بدن که برای بقا فعال شده حتی پس از پایان خطر به کار خود ادامه می‌دهد. فرد ممکن است دچار بی‌قراری، حساسیت بیش از حد، خستگی روانی یا مشکلات خواب شود. این واکنش در واقع تلاش بدن برای بازیابی تعادل است؛ اما اگر طولانی شود، می‌تواند به شکل اختلال درآید و به حمایت تخصصی نیاز پیدا کند.

چه عواملی در شکل‌گیری استرس پس از بحران نقش دارند؟

عوامل متعددی بر شدت و تداوم استرس تأثیر دارند؛ از جمله نوع و شدت حادثه، احساس کنترل یا بی‌قدرتی فرد در لحظه بحران، کیفیت حمایت اطرافیان پس از آن. ویژگی‌های فردی مانند تجربه‌های آسیب‌زا در گذشته یا میزان انعطاف‌پذیری روانی نیز روی این مساله تاثیرگذار است. همچنین، شرایط محیطی و ثبات پس از بحران در قالب امنیت، دسترسی به منابع یا احساس تعلق اجتماعی می‌تواند وضعیت روانی فرد را بهبود یا تضعیف کنند.

آیا استرس پس از بحران می‌تواند ریشه جسمی داشته باشد؟

بله، هرچند نقطه آغاز آن بطور معمول روانی است، اما تأثیر جسمی آشکاری هم دارد. سیستم عصبی و هورمونی بدن در رویدادهای استرس‌زا فعال می‌شود و این روند اگر طول بکشد، می‌تواند تعادل فیزیولوژیکی بدن را بر هم بزند. عواملی مانند بی‌خوابی، تغذیه نامناسب، کمبود مواد مغذی یا مشکلات تیروئید می‌تواند واکنش بدن به استرس را تشدید کند. بنابراین ریشه این پدیده در مرز میان روان و جسم قرار دارد و نگاه جامع به هر ۲ جنبه ضروریست.

 استرس مداوم یا «ترشح کورتیزول» چه آسیب های جسمی و روانی در افراد ایجاد می کند؟

افزایش مداوم سطح کورتیزول (هورمون استرس) موجب فرسودگی جسم و ذهن می‌شود. این موضوع از نظر جسمی، می‌تواند سبب تضعیف سیستم ایمنی، اختلال در خواب، افزایش فشار خون، مشکلات گوارشی و کاهش انرژی شود. در بعد روانی نیز اضطراب، بی‌حوصلگی، تمرکز پایین و احساس خستگی ذهنی شایع است. در درازمدت این وضعیت احتمال فرسودگی شغلی، افسردگی و حتی اختلالات حافظه را بالا می‌برد زیرا بدن انسان برای ماندن در وضعیت هشدار طراحی نشده است.

در باره ارتباط شرایط جنگی و بحران‌های مشابه با ظهور نشانه های این نوع از اضطراب بگویید.

تجربه‌ جنگ یکی از عمیق‌ترین و پیچیده‌ترین شکل‌های بحران است، زیرا نه‌تنها خطر واقعی دارد بلکه احساس امنیت بنیادی انسان را متزلزل می‌کند. در چنین شرایطی، سیستم عصبی برای مدت طولانی در وضعیت «آماده‌باش» باقی می‌ماند و حتی پس از پایان جنگ نیز نمی‌تواند به حالت عادی بازگردد. صدا، تصویر یا حتی بوی خاص می‌تواند واکنش‌های دفاعی را دوباره فعال کند.

علاوه بر تلفات انسانی، بی‌ثباتی اقتصادی و اجتماعی نیز باعث تداوم نشانه‌های استرس پسابحران در بازماندگان می‌شود.

«خودمراقبتی کاربردی» برای کاهش عوارض استرس پس از بحران شامل چه توصیه هایی است؟

هدف از خودمراقبتی بازگرداندن بدن و ذهن به احساس «ایمنی درونی» است. خواب منظم، تغذیه متعادل، مصرف کافی آب و کاهش محرک‌هایی مانند کافئین پایه‌های اصلی‌اند. فعالیت‌های تنظیم‌کننده سیستم عصبی مثل تنفس دیافراگمی، یوگا، مدیتیشن یا پیاده‌روی آرام به بدن یاد می‌دهد که دوباره آرام شود. گفت‌وگو با افراد مورد اعتماد و پرهیز از انزوای طولانی نیز مؤثر است. همچنین کاهش مواجهه مکرر با اخبار منفی و اختصاص زمان برای فعالیت‌های لذت‌بخش به بهبود تعادل روانی کمک می‌کند.

چه زمانی مداخله درمانی برای کنترل اضطراب پس از بحران ضروریست؟

چنانچه علائم استرس پس از بحران بیش از چند هفته پایدار بماند و زندگی روزمره، خواب یا روابط فرد را مختل کنند، مداخله تخصصی باید آغاز شود. نشانه‌هایی مانند کابوس‌های تکرار شونده، گوش به زنگی دائمی، اجتناب از موقعیت‌ها یا احساس بی‌حسی هیجانی از علائم هشدار دهنده‌ به شمار می روند.

آیا افراد می توانند با یافتن چند نشانه در خود نتیجه بگیرند که به استرس پس از بحران دچار شده اند؟

برای تشخیص استرس پس از بحران، روان‌درمانگر باید ابتدا بررسی کند که فرد دچار تجربه مستقیم یا غیر مستقیم یک رویداد تهدید کننده قرار گرفته باشد. سپس باید علائمی مانند بازگشت ذهنی، اجتناب، تغییرات منفی در شناخت و خلق و همچنین برانگیختگی بیش از حد را در فرد مشاهده کند.

بنابراین تشخیص دقیق این اختلال نیازمند مصاحبه‌ بالینی و گاهی استفاده از پرسش‌نامه‌های استاندارد در این زمینه است.

پیشنهاد شما برای نخستین اقدام در مسیر کنترل استرس پس از بحران چیست؟

وقتی تقریبا نشانه های این مساله در افراد پدیدار شده است ممانعت از درمان در این مرحله می‌تواند روند عادی‌سازی روان را دشوارتر کند. بنابراین مراجعه به روان‌شناس یا روان‌درمانگر نه نشانه ضعف، بلکه اقدامی آگاهانه برای بازگشت به تعادل و بازسازی احساس امنیت است.برای تشخیص استرس پس از بحران روان‌درمانگر باید بررسی کند که این علائم حداقل یک ماه ادامه داشته و تأثیر منفی بر زندگی فرد گذاشته باشند.

به گزارش ایرنا، جنگ اخیر علاوه بر خسارت ها و آسیب های آشکار، سیاهچاله های عمیقی بر سلامت روان افراد بر جا گذاشته که اختلال استرس پس از بحران یکی از آن‌هاست.

در حالی که تهران وارد مذاکرات جدی با واشنگتن شده بود، صبح ۹ اسفند گذشته، آمریکا و رژیم صهیونیستی مانند دوره گذشته بدون توجه به مذاکرات، به خاک ایران تجاوز و به چندین نقطه در شهرهای مختلف حمله کردند.

‌در حالی که جمهوری اسلامی ایران مذاکرات با آمریکا را گامی برای ایجاد شفافیت درباره صلح آمیز بودن فعالیت های هسته ای کشورمان برداشته بود، تجاوز دوباره آمریکا و رژیم صهیونیستی، روندی تکراری و در عین حال فریبنده را در عرصه روابط بین‌الملل به تصویر کشید.

حملات دشمن از شنبه ۹ اسفند در پایتخت و دیگر شهرهای کشور از جمله اصفهان تا اعلام آتش بس ۲ هفته‌ای در بامداد ۱۹ فروردین انجام شد و استان اصفهان پس از تهران، هدف بیشترین آماج حملات دشمنان قرار گرفت.

بنا بر آخرین گزارش ها، در جنگ تحمیلی اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، ده‌ها نفر در استان اصفهان به شهادت رسیدند. جمع زیادی از شهدای این استان را افراد غیرنظامی، زنان و کودکان تشکیل می دهند و ده‌ها منزل مسکونی دچار تخریب شده است.

در یکی از وحشیانه‌ترین حملات، بامداد پنجشنبه ششم فروردین، تعدادی از منازل مسکونی اصفهان مورد تهاجم ددمنشانه دشمنان قرار گرفت و بر اثر این حملات ۳۰ نفر به شهادت رسیده و تعدادی از مردم نیز مجروح شدند.

تاکنون برای ۳۰۵ شهید جنگ تحمیلی سوم در اصفهان پرونده تشکیل شده است.

از ابتدای تجاوز دشمنان تا روز بیستم فروردین جاری، مراسم تشییع پیکر و خاکسپاری قریب به ۱۰۵ تن از شهدای نظامی و غیر نظامی در شهر اصفهان برگزار شده است.

همچنین بنا بر گزارش‌های بنیاد شهید و امور ایثارگران استان اصفهان، تاکنون مراسم تشییع و خاکسپاری قریب به ۱۲۵ شهید نظامی و غیر نظامی در شهرستان های استان اصفهان برگزار شده است.

آمار فوق مجزا از شهدایی است که بومی استان اصفهان نبوده و پیکرهای آنان برای تشییع و خاکسپاری به استان‌های دیگر منتقل شده است.

اصفهان یا نصف جهان که از نظر تعدد اماکن تاریخی به موزه روباز ایران شهرت دارد در آسیب به این اماکن هم بی نصیب نماند. شهر اصفهان در روز سه‌شنبه ۱۸ اسفند شاهد حملات متعددی بود. طی این حملات در تهاجم هوایی که حوالی ساعت ۱۴:۴۰ به میدان امام حسین (دروازه دولت) اصفهان صورت گرفت، ساختمان استانداری اصفهان مورد هدف قرار گرفت. هم چنین در همین حمله، مجتمع ادارات خیابان ۲۲ بهمن اصفهان مورد هدف قرار گرفت.

در لابلای همین حملات آسیب های گسترده ای به تعدادی از بناهای تاریخی شهر اصفهان گزارش شد و طی آن باغ موزه «چهلستون» اصفهان که در فهرست آثار یونسکو قرار دارد، بر اثر موج حملات و بمباران‌ها، دچار آسیب‌های جدی شد. تزیینات آینه‌کاری ایوان ستوندار باغ موزه چهل‌ستون اصفهان، اتاق‌های نقاشی و همچنین درب و پنجره‌های نفیس آلت و لغت بر اثر موج بمباران ۱۸ اسفند دچار آسیب‌های جدی شدند.

در همین روز و در پی بمباران استانداری اصفهان، آسیب‌های جدی به بافت تاریخی شهر و آثار ارزشمند میراث فرهنگی، به ویژه دولتخانه صفوی وارد کرد.

تالار تیموری، عمارت جبه‌ خانه (موزه هنرهای معاصر)، عمارت رکیب‌خانه (موزه هنرهای تزئینی اصفهان)، تالار اشرف و کاخ موزه چهلستون از جمله آثار دولتخانه صفوی هستند که بر اثر موج انفجارها دچار آسیب‌های جدی در ساختار و تزیینات وابسته به معماری شدند.

بنا بر گزارش های مقامات ذیربط، تاکنون چندین پهپاد متخاصم دشمنان آمریکایی- صهیونی در استان اصفهان منهدم شده است. این پهپادها از انواع هرون، هرمس، اوربیتور۴ و ام کیو ۹ در اصفهان رهگیری و منهدم شده اند.

همچنین، حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در پی حمله صبح شنبه ۹ اسفند رژیم صهیونیستی و آمریکا به شهادت رسیدند.

هیات دولت بامداد یکشنبه ۱۰ اسفند در پی شهادت حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی ۴۰ روز عزای عمومی در کشور اعلام کرد.

مجلس خبرگان رهبری بامداد دوشنبه ۱۸ اسفند در بیانیه ای، آیت الله «سید مجتبی حسینی خامنه‌ای» را به عنوان رهبر جدید انقلاب اسلامی ایران تعیین و معرفی کرد.