زنان اصفهان؛ کانون تاب آوری در بحبوحه جنگ

به گزارش هیچ یک _  اصفهان به عنوان دومین استان مورد هدف دشمن در جنگ تحمیلی اخیر، شرایط بحرانی ویژه ای را سپری کرد و در این میان کانون خانواده نیز با مخاطرات مختلفی رو به رو بود.

نقش آفرینی زنان اصفهان از نخستین روزهای تجاوز دشمن چشمگیر بود؛ آن ها در کنار مدیریت کاشانه و تلاش برای تزریق آرامش بین اعضای خانواده، نقش های اجتماعی خود را نیز درخشان ایفا کردند.

مشارکت فعال زنان اصفهان، تاثیر مهمی در تاب آوری خانواده و جامعه در بحبوحه جنگ داشت، آن ها در نقش‌های اجتماعی خوش درخشیدند و صحنه را رها نکردند. بانوان در بیمارستان ها، ادارات، اصناف، کارگاه ها، مدارس و دانشگاه های مجازی زیر بمباران دشمن پای کار ماندند و وظایف خود را زمین نگذاشتند.

زنان در سنگر خانواده نیز شگردهای مادرانه، همسرانه و دخترانه را به کار بستند تا گذار از دوران پر التهاب برای اعضا از جمله کودکان و سالخوردگان قدری آسانتر شود.

قرارهای شبانه را که اکنون بیش از ۵۰ شب از آن می گذرد، می توان متفاوت ترین جلوه کنشگری اجتماعی زنان اصفهان دانست؛ آن ها زیر آتش دشمن و با وجود تهدید حمله هوایی، به همراه خانواده در این رویداد حضور ملموس و مستمر داشتند و پیام میهن پرستی را به جهان مخابره کردند.

در همین پیوند ایرنا در گفت و گو با مریم فاتحی زاده مدیر کل امور بانوان و استانداری اصفهان مهمترین فعالیت‌های این حوزه را مرور کرده است:

 برنامه ریزی برای استفاده از ظرفیت بانوان در جنگ چهل روزه از کجا و چگونه آغاز شد؟

کمیته بانوان ستاد پشتیبانی جنگ استان اصفهان گام نخست این مسیر بود که با حضور نیروهای جهادی و نمایندگان نهادهای اجرایی با فرماندهی استاندار از همان ساعات نخستین جنگ فعالیت خود را آغاز کرد. آنچه این کمیته را از سایر ساختارهای اداری متمایز می‌ساخت، رویکرد ترکیبی آن بود. به این معنا که در کنار مشاوران امور بانوان دستگاه‌های دولتی از ظرفیت شبکه‌های مردمی و گروه‌های جهادی نیز استفاده می‌شد. این جلسات که به صورت روزانه و در شرایط اضطراری برگزار می شد، سه هدف اصلی را دنبال می‌کرد؛ ارتباط گیری با بدنه های کنشگر بانوان استان، هماهنگی اقدامات ضروری و جلوگیری از موازی کاری.

از دیگر اقدامات این کمیته ارزیابی سریع نیازها از طریق گزارش وضعیت محلات مختلف توسط رابط محله و احصاء نیازهای اولویت دار همچنین انعطاف پذیری عملیاتی با استفاده از نیروهای جهادی که در ساختار رسمی اداری نبودند اما در این جلسات نقش بازوی اجرایی را ایفا می‌کردند، بود.

ساختار کمیته ترکیبی از مشاوران نهادهای اجرایی و نیروهای متخصص داوطلب بود که با رویکرد محله محور، توانست وحدت رویه بین اقشار مختلف مثل هنرمندان، خبرنگاران، دانشجویان و حوزه های علمیه ایجاد کند.

 نحوه مشارکت بانوان در برنامه های مرتبط گرامیداشت رهبر شهید چگونه بود؟

از ابتدای جنگ که حادثه تلخ شهادت رهبر فقید انقلاب رخ داد، کمیته بانوان با مشارکت شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی زمینه سازی حضور بانوان در مراسم رهبر شهید، بیعت با رهبری جدید و برگزاری مراسم چهلم شهادت رهبر امت را از طریق اطلاع رسانی و تدارک برنامه‌های فرهنگی متناسب با بانوان اجرا کرد.

همچنین کمیته بانوان ستاد پشتیبانی جنگ با راه‌اندازی یک کارگروه رسانه‌ای، اقدام به صدور و جمع‌آوری بیانیه‌های دسته جمعی از سوی تشکل‌های زنانه کرد. محکومیت حملات به زیرساخت‌ها و مناطق مسکونی اصفهان به عنوان جنایت جنگی با هدف ثبت در محافل بین‌المللی و بیانیه هایی با مضمون تجدید بیعت با رهبر انقلاب در قالب پویش های خاص در این کارگروه دنبال می شد.

 بانوان اصفهانی با توجه به مواجهه مستمر جامعه با فضای اندوه بار اعلام شهادت هموطنان چگونه وارد میدان شدند؟

اقدامات کمیته بانوان در حوزه تکریم شهدا در سه سطح شامل اطلاع رسانی و هماهنگی با ستاد کل مراسم تشییع برای ایجاد فضای معنوی ویژه بانوان در مسیرهای تشییع پیکر مطهر شهدا؛ اعزام گروه‌های بانوان برای حضور در معراج شهدا و ابراز همدردی با خانواده‌های در حال انتظار و ارتباط مستمر با آن ها پس از خاکسپاری طراحی شد.

همچنین خانواده هر شهید به یک گروه جهادی محله‌ای سپرده می‌شد تا نسبت به برگزاری منظم دیدارها، حل مشکلات معیشتی و دیدارهای هفتگی با خانواده شهدا اقدام شود.

ظرفیت بانوان را برای کنشگری در فضاهای عمومی مقارن با روزهای جنگ چگونه به کار گرفتید؟

در این زمینه عنوان «شب‌های عظمت» به مجموعه فعالیت‌هایی اطلاق می‌شد که در شب‌های قدر و شب‌های تعیین کننده جنگ در فضاهای عمومی اجرا می‌شد. در قالب این طرح فضاهای شهری و میادین اصلی شهر از جمله میدان امام حسین (ع) و میدان نقش جهان به موکب‌های عظیم مردمی تبدیل شدند. همچنین برنامه‌های ترکیبی فرهنگی مانند پخش زنده اخبار جنگ و توزیع افطاری ساده اجرا شد.

یکی از زمینه های هم افزایی بانوان در هماهنگی گسترده جهت پشتیبانی مالی، خدماتی و فرهنگی از موکب‌ها بود. تأمین منابع به این معنا که ستاد بانوان نقش واسط بین خیران سرشناس و موکب‌های محلی بود؛ به عنوان مثال، یک کارخانه نساجی اصفهان هزاران تخته پتو به موکب‌ها تحویل می‌داد و ستاد بانوان مسوول توزیع عادلانه آن بود.

خدمات پشتیبانی شامل تهیه مخازن آب سیار برای موکب‌هایی که در مناطق کم آب برپا شده بود، همچنین تامین ژنراتورهای برق برای پخش اذان و اطلاعیه‌های ستاد بحران نیز از مواردی بود که بانوان در هماهنگی های آن نقش موثر داشتند.

 برای تاب آوری روانی بانوان با توجه به مسوولیت ها و نگرانی های خانوادگی و اجتماعی چه اقدامی انجام شد؟

با توجه به اضطراب ناشی از حملات هوایی و اخبار ناگهانی، سلامت روان به یکی از راهبردهای اصلی تبدیل شد. اتاق های مشاوره سیار در بوستان‌های پر جمعیت و مساجد برپا شد تا بانوان بتوانند بدون نگرانی از انگ اجتماعی از خدمات آن ها استفاده کنند. برای مدیریت سوگ جمعی نیز تیم‌های روانشناس جهادی در مراسم تشییع و یادواره شهدا حضور می‌یافتند و تلاش کردند با بکار گرفتن تکنیک‌های «داغدیدگی دسته‌جمعی»، از تبدیل اندوه به افسردگی مزمن در بازماندگان پیشگیری کنند.

همچنین با هدف مقابله با جنگ روانی دشمن، نماز استغاثه در زمان‌های خاص بحران (مانند ساعات اولیه حملات موشکی) برگزار می‌شد که با استقبال گسترده بانوان مواجه شد و امامزادگان تاریخی اصفهان مانند امامزاده احمد و امامزاده اسماعیل با مشارکت بانوان به قطب‌های برگزاری این مراسم تبدیل شدند.

 در دوره جنگ، حوزه آموزش و آگاهی بخشی اهمیت دوچندان می یابد؛ در این زمینه چه اقدامی داشتید؟

با استفاده از شتاب اینترنت ملی در شرایط جنگ، آموزش‌های آفلاین و آنلاین را برای بانوان سرپرست خانوار و فعالان فرهنگی طراحی کردیم. وبینارهای تخصصی با سرفصل‌هایی مانند «کمک‌های اولیه روانشناسی در پناهگاه‌ها»، «مدیریت اقتصادی خانواده در زمان تورم جنگی» و «چگونگی توضیح جنگ به کودکان زیر هفت سال» تدارک دیده شد.

با توجه به قطعی‌ احتمالی اینترنت، محتوای این وبینارها به صورت بسته‌های آموزشی (کتابچه و لوح فشرده) نیز در موکب‌ها توزیع می‌شد تا دسترسی آفلاین نیز فراهم باشد.

جنگ شرایط زنان آسیب پذیر را دشوارتر کرد؛ آیا در این زمینه فعالیت هایی انجام شده است؟

ستاد بانوان به همراه ارزیابان فنی بنیاد مسکن، با حضور در مناطق آسیب‌دیده از جمله شهرضا و مبارکه خسارت منازل بانوان سرپرست خانوار را ارزیابی کردند. پرونده این زنان برای دریافت وام فوری بازسازی خارج از نوبت پیگیری شد. همچنین رفع موانع اداری از طریق بازدیدهای سرزده برای راستی آزمایی ارسال کالاهای امدادی به دست زنان سرپرست خانوار در روستاهای دورافتاده نیز در دستور کار قرار گرفت.

 یکی از راهبردهای مدیریت جنگ، طرح محله محور بانوان استان اصفهان بود. در این زمینه توضیح می دهید.

طرح محله محور، هسته مرکزی راهبرد ستاد بود که در سه مرحله اجرا شد. اصفهان دارای بیش از ۳۰۰ محله است، هر محله یک «رابط بانوان» داشت که فهرست بانوان دارای شرایط خاص (بیمار، باردار، سرپرست خانوار) را تهیه می‌کرد. سپس بودجه و اقلام ضروری مانند شیرخشک و دارو در سطح محله توزیع می‌شد و دیگر نیازی به مراجعه به داروخانه ها نبود.

در مرحله بعد این ساختار محله‌ای حفظ شد تا به یک شبکه دائمی همیاری اجتماعی تبدیل گردد. اکنون می توان گفت محلات ما در شرایط بحران به آگاهی رسیده اند. مردم یاد گرفته اند چگونه مصدومان را جداسازی کنند، با اورژانس هماهنگ شوند و مستندات خسارات را تهیه کنند. حتی محله هایی که خود دچار آسیب نشده اند، به صورت خودجوش گروه های سیار تشکیل دادند و به یاری مناطق آسیب دیده شتافتند.

 در باره متفاوت ترین پویش‌های مردمی مرتبط با بانوان که در شرایط جنگ برگزار شده بگویید.

پویش «مادری مرز ندارد» که در آن بانوان اصفهانی با اهدای طلا و جواهرات خود، صندوق حمایت از مادران بی‌سرپرست مناطق جنگی را تشکیل دادند.

همچنین پویش «اهدای شیر خشک» که با توجه به کمبود این کالا در شرایط تحریم و جنگ، به صورت محله‌ای راه‌اندازی شد و بانوان با خرید شیرخشک و تحویل به مسجد محل، امنیت تغذیه نوزادان را تضمین کردند.

پویش «دخترتو ببین» نیز با هدف اعلام آمادگی اقشار مختلف زنان اصفهان برای دفاع از میهن برنامه ریزی شد و با عنوان دختران جان فدا بازتاب گسترده ای در رسانه های رسمی و مجازی داشت.

در پویش پرچم نیز بانوان خانه‌دار و خیاطان داوطلب هزاران متر پارچه سبز، سفید و قرمز را به پرچم تبدیل کردند. تعدادی از این پرچم ها پس از متبرک شدن در ضریح امامزادگان برای جبهه‌های مقاومت ارسال می شد.

 هنر آشپزی بانوان چگونه در شرایط جنگی به کار گرفته شد؟ آیا برنامه ای برای آن داشتید؟

بله، آشپزخانه‌های جهادی برای آسیب‌دیدگان جنگ با استانداردهای بهداشتی خاص راه‌اندازی شد. این آشپزخانه‌های متمرکز در ورزشگاه‌ها و حسینیه‌های بزرگ، روزانه بیش از ۱۰ هزار پرس غذا پخت می‌کردند و در بسته‌بندی حرارتی مخصوص بسته‌بندی می کردند تا به دست خانواده‌هایی که منازلشان کاملاً تخریب شده و در مکان‌های اسکان اضطراری به سر می‌برند، برسد.

در این طرح، غذاهای محلی بر اساس فرهنگ استان مانند بریان و املت نیز طبخ می شد تا حس خاطره انگیز «سفره اصفهانی» برای آسیب‌دیدگان تداعی شود.

پخت نان محلی در برخی شهرستان ها نیز از جمله برنامه های خودجوش مردمی بود.

ظرفیت بانوان چگونه برای احیای کارکرد فرهنگی و اجتماعی مساجد به کار گرفته شد؟

پیش از جنگ، برخی مساجد محلات صرفاً در ایام خاصی باز بودند. با احیای آن مساجد کاربری چند منظوره را پیاده کردیم به طوری که شبستان مساجد به پاتوق‌های امداد و فوریت‌های پزشکی تبدیل شد.

از طریق بازآموزی ائمه جماعات طوری برنامه ریزی شد که روحانی مسجد مدیریت بحران محله را نیز بر عهده بگیرد. نتیجه اینکه این اقدام باعث شد حتی محروم‌ترین محلات حاشیه شهر اصفهان نیز از یک پایگاه فعال مدیریت بحران برخوردار و بانوان هر محله نیز در نقش های کلیدی آن کنشگر شوند.

 نقش زنان اصفهان در جبهه فرهنگی و هنری جنگ چهل روزه چه بود؟

ستاد بانوان یک جبهه هنری علیه جنگ ایجاد کرد که با محوریت «هفته هنر انقلاب اسلامی» شکل گرفت. عکاسان زن در خطوط مقدم پشتیبانی (بیمارستان‌ها و پناهگاه‌ها) حضور یافتند و مستندات مظلومیت مردم ایران را تهیه کردند. تئاتر خیابانی با اجرای گروه‌های بانوان در موکب‌ها در قالب نمایش‌های ۱۰ دقیقه‌ای با موضوع «ایستادگی مادرانه» اجرا شد که بسیار مورد استقبال قرار گرفت. شاعران زن اصفهانی اشعار حماسی در رثای شهدا سرودند که توسط گروه‌های سرود متشکل از دختران نوجوان اجرا شد.

همچنین آثار خوشنویسان زن بر روی کتیبه‌های ورودی شهر نقش بست و نوشتار آن ها به عنوان شعار حماسی به سرعت در قرارهای شبانه فراگیر شد.

 آیا برنامه ای مرتبط با جوانی جمعیت در جنگ اخیر داشتید؟

بله. فعالیت‌ها شامل کارگاه‌های «فرزندآوری در شرایط سخت» با ارائه بسته‌های تشویقی و آموزش‌های روانشناسی برای زوج‌های جوان برگزار شد که آن ها جنگ را دلیل بر به تعویق انداختن بارداری ندانند.

همچنین مادران چندقلو و مادرانی که در ایام جنگ صاحب فرزند (دوقلو و سه قلو) شده بودند، با اهدای نشان «مادر مقاومت» تجلیل شدند.

 زنان اصفهان مقارن با جنگ چگونه در نقش راوی و رسانه منشاء اثر شدند؟

در این زمینه، دورهمی‌های روایتگری شامل جلسات صمیمی با مادران شهدا در پایگاه‌های بسیج بانوان برگزار شد. بانوان نویسنده و روزنامه‌نگار وصیت‌نامه شهدا را جمع‌آوری، مستند و تدوین کردند.

همچنین با راه‌اندازی «پویش راوی» از دختران نوجوان خواسته شد تا با مطالعه زندگی یک شهید، برای خانواده و همکلاسی‌های خود در مدرسه آن را روایت کنند.

ستاد پشتیبانی جنگ بانوان استان اصفهان با آگاهی از نقش کلیدی رسانه در انعکاس حماسه‌های مردمی و امید آفرینی در شرایط جنگی، هماهنگی گسترده‌ای با رسانه‌های استان به عمل آورد.

این هماهنگی رسانه‌ای، ضمن تقویت روحیه جمعی و ملی، بستری فراهم کرد تا الگوی مشارکت و مدیریت جهادی بانوان اصفهانی به عنوان یک تجربه موفق در بحران‌های ملی ثبت و منتشر شود.