امروز کودکستان‌ها و مراکز پیش‌دبستانی کشور میزبان کوچکترین مسافران مسیر تعلیم و تربیت هستند؛ کودکانی که قرار است در «جشن غنچه‌ها» نخستین روزهای حضور خود در محیط آموزشی را با خنده، بازی، آشنایی با مربی و پیدا کردن دوستان تازه آغاز کنند.
گروه جامعه هیچ یک – جشن غنچه‌ها به عنوان برنامه ویژه نوآموزان پیش‌دبستانی، فرصتی است تا ورود کودکان به محیط آموزشی نه با اضطراب و نگرانی، بلکه با خاطره‌ای شیرین و احساس امنیت همراه شود. برای بسیاری از کودکان، حضور در کودکستان نخستین تجربه جدی جدا شدن از فضای خانه و قرار گرفتن در جمع همسالان است؛ تجربه‌ای که می‌تواند در شکل‌گیری نگاه آنان به مدرسه، یادگیری، دوستی و ارتباط با دیگران نقش داشته باشد. از همین رو، نحوه استقبال از کودک در نخستین روزهای حضور در محیط آموزشی اهمیت زیادی دارد.
در این مرحله، کودک بیش از آنکه به دنبال آموختن مفاهیم پیچیده آموزشی باشد، به فرصت برای تجربه کردن، بازی، گفت‌وگو، برقراری ارتباط و شناخت محیط پیرامون نیاز دارد. به همین دلیل است که برنامه‌های پیش‌دبستانی باید متناسب با ویژگی‌های رشدی کودکان طراحی شود و فضای یادگیری را از فشار و اضطراب دور نگه دارد.
در گزارش‌های مرتبط با تعلیم و تربیت کودک نیز بر این موضوع تأکید شده است که دوره پیش‌دبستانی تنها مرحله‌ای برای آموزش مستقیم حروف و اعداد نیست، بلکه دوره‌ای برای آماده‌سازی کودک از نظر مهارت‌های زبانی، اجتماعی، حرکتی، هیجانی و خلاقیت است.
کودکستان؛ فراتر از آموزش
وقتی از کودکستان سخن گفته می‌شود، نباید آن را صرفا یک محیط آموزشی کوچک‌تر از مدرسه تصور کرد. کودکستان جایی است که کودک برای نخستین بار بخشی از زندگی اجتماعی خود را خارج از خانواده تجربه می‌کند؛ یاد می‌گیرد نوبت را رعایت کند، با همسالان بازی کند، خواسته‌های خود را بیان کند، اختلاف‌های کوچک را مدیریت کند و در کنار دیگران مسئولیت‌های ساده‌ای را بپذیرد.
این مهارت‌ها شاید در نگاه نخست ساده به نظر برسد اما پایه بخش مهمی از رفتار اجتماعی کودک در سال‌های بعد را تشکیل می‌دهد. کودکی که در یک محیط امن و حمایتگر فرصت تجربه کردن و اشتباه کردن داشته باشد، به تدریج اعتماد بیشتری برای برقراری ارتباط و مشارکت در فعالیت‌های جمعی پیدا می‌کند.
از این منظر، جشن غنچه‌ها را می‌توان نه فقط یک مراسم آغاز سال تحصیلی، بلکه فرصتی برای ایجاد نخستین پیوند عاطفی کودک با محیط آموزشی دانست؛ پیوندی که قرار است در ادامه با همراهی مربی، خانواده و همسالان شکل بگیرد و تقویت شود.
علی فرهادی سخنگوی وزارت‌آموزش و پرورش در این خصوص گفت: جشن غنچه‌ها امسال با حضور وزیر آموزش و پرورش در سراسر کشور برگزار خواهد شد.
حمیدرضا شیخ الاسلام معاون وزیر ورئیس سازمان تعلیم و تربیت کودک گفت: طبق آمارها، در سال تحصیلی گذشته ۴۲ درصد از نوآموزان تحت پوشش این سازمان بودند که امسال این رقم در سامانه سیدا (یکپارچه دانش‌آموزان) به ۷۰ درصد رسیده است.
وی با اشاره به پیشینه ۱۰۰ ساله پیش‌دبستانی در ایران، اظهار کرد: در سال ۱۴۰۰، با تأکید حضرت آیت‌الله خامنه‌ای و بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک تأسیس شد تا مدیریت این مقطع حیاتی را به‌صورت تخصصی و متمرکز بر عهده بگیرد.
شیخ الاسلام درباره ابعاد عملیاتی این سازمان گفت: مخاطبان اصلی این نهاد، کودکان ۳ تا ۶ سال هستند که در حال حاضر حدود ۷ میلیون مخاطب مستقیم در این بازه سنی شناسایی شده‌اند.
وی بیان کرد: هدف ما این است که با تکیه بر آمارهای دقیق، تمامی نیازهای تربیتی و یادگیری کودکان را پوشش دهیم. در واقع، اگر دایره اثرگذاری سازمان را در نظر بگیریم، اکنون با ۱۴ میلیون مخاطب شامل کودکان و خانواده‌ها روبه‌رو هستیم.
معاون وزیر آموزش و پرورش تصریح کرد: اکنون مجوز تاسیس ۳۹ هزار مهد و کودکستان در کشور صادر شده و مشغول فعالیت هستند.
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک با تاکید بر ضرورت ارتقای کیفیت آموزش‌های پیش دبستانی گفت: توانمندسازی مربیان، توسعه آموزش‌های استاندارد و ارتقای مهارت های تربیتی خانواده‌ها از مهم‌ترین اولویت‌ها و برنامه‌های این سازمان برای بهبود نظام تعلیم و تربیت کودکان است.
وزیر آموزش و پرورش با تأکید بر اهمیت دوره پیش‌دبستانی در شکل‌گیری شخصیت و هویت کودکان، از هدف‌گذاری برای پوشش کامل این دوره و حضور حدود یک میلیون و ۱۰۰ هزار نوآموز در کلاس‌های پیش‌دبستانی امسال خبر داد.
لبخند به جای اضطراب
در سال‌های نخست کودکی، احساس امنیت یکی از مهم‌ترین نیازهای کودک است. ورود ناگهانی به محیطی ناآشنا، جدا شدن از والدین و قرار گرفتن در جمعی از کودکان دیگر می‌تواند برای برخی نوآموزان اضطراب‌آور باشد. بنابراین، برنامه‌های آغاز سال تحصیلی باید به گونه‌ای طراحی شود که این گذار با آرامش بیشتری اتفاق بیفتد.
جشن، موسیقی، بازی، قصه، هدیه و فعالیت‌های جمعی متناسب با سن کودک می‌تواند به ایجاد فضای آشنا و دوست‌داشتنی کمک کند؛ البته به شرط آنکه برنامه‌ها از ظرفیت طبیعی کودکان فراتر نرود و شادی جای خود را به هیجان و فشار بیش از اندازه ندهد.
خانواده؛ شریک نخست تربیت
اما آغاز حضور کودک در کودکستان به معنای پایان نقش خانواده نیست؛ برعکس، همراهی والدین در این دوره اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. کودک زمانی راحت‌تر با محیط جدید ارتباط برقرار می‌کند که خانواده نیز نسبت به این تغییر احساس اطمینان داشته باشد.
نگرانی والدین، انتقال اضطراب به کودک و تأکید بیش از حد بر عملکرد آموزشی می‌تواند تجربه نخست کودک را دشوار کند. در مقابل، گفت‌وگو با کودک درباره اتفاق‌های روزانه کودکستان، پرسیدن از دوستان و بازی‌هایش، شنیدن تجربه‌های او و پرهیز از مقایسه با دیگر کودکان، به شکل‌گیری احساس امنیت کمک می‌کند.
در چنین شرایطی، خانواده و مربی دو ضلع اصلی تجربه آموزشی کودک هستند و ارتباط مناسب میان آنها می‌تواند بسیاری از نگرانی‌های نخستین روزهای کودکستان را کاهش دهد.
مربی؛ چهره‌ای که در ذهن کودک می‌ماند
در کنار خانواده، مربی کودکستان نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. برای کودکی که نخستین روزهای دوری از خانه را تجربه می‌کند، مربی می‌تواند نخستین چهره‌ای باشد که در محیط جدید به او احساس امنیت می‌دهد.
بنابراین، کیفیت آموزش مربیان و آشنایی آنان با ویژگی‌های رشد کودک اهمیت زیادی دارد. مربی پیش‌دبستانی فقط انتقال‌دهنده اطلاعات نیست؛ بلکه باید بتواند احساسات کودک را بشناسد، تفاوت‌های فردی کودکان را بپذیرد و فضای کلاس را به محیطی برای تجربه، بازی و یادگیری تبدیل کند.
از همین منظر، توسعه و ساماندهی کودکستان‌ها تنها به افزایش ظرفیت پذیرش کودکان محدود نمی‌شود و کیفیت خدمات، صلاحیت مربیان، ایمنی محیط و تناسب برنامه‌های تربیتی با نیازهای سنی کودکان نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
عدالت از سال‌های نخست
موضوع دیگری که در بحث کودکستان‌ها اهمیت دارد، دسترسی عادلانه کودکان به خدمات باکیفیت است. برخورداری از فرصت‌های مناسب رشد نباید به محل زندگی یا توان اقتصادی خانواده‌ها وابسته باشد. هر کودک، صرف‌نظر از محل زندگی و شرایط خانوادگی، به محیطی نیاز دارد که در آن احساس امنیت کند، فرصت بازی و یادگیری داشته باشد و بتواند مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی خود را تقویت کند. بنابراین، توسعه کمی مراکز کودکستانی باید همزمان با توجه به کیفیت و عدالت در دسترسی دنبال شود.
وزارت آموزش و پرورش نیز در برنامه‌های مربوط به سال تحصیلی جدید، بر موضوع عدالت آموزشی و ارتقای کیفیت خدمات تأکید کرده است. در همین چارچوب، جشن‌های آغاز سال تحصیلی از جمله جشن غنچه‌ها و جشن شکوفه‌ها نیز طبق برنامه‌ریزی انجام‌شده در دستور کار قرار گرفته‌اند.
رویش غنچه‌ها در آغاز راه
جشن غنچه‌ها شاید تنها یک روز در تقویم آموزشی باشد، اما برای کودکی که نخستین بار کوله کوچکش را برمی‌دارد و قدم به کودکستان می‌گذارد، می‌تواند آغاز یک خاطره ماندگار باشد؛ خاطره نخستین دوست، نخستین مربی، نخستین بازی گروهی و نخستین تجربه حضور در یک جمع بزرگ‌تر از خانواده.
کودکان در این روز قرار نیست فقط یک سال تحصیلی را آغاز کنند؛ آنها آرام‌آرام وارد مرحله‌ای تازه از زندگی اجتماعی خود می‌شوند. قرار است بیاموزند چگونه دوست پیدا کنند، چگونه احساس خود را بیان کنند، چگونه در کنار دیگران بازی کنند و چگونه جهان اطراف خود را با پرسش و تجربه بشناسند.
از این منظر، اهمیت جشن غنچه‌ها بیش از آنکه در برگزاری یک مراسم رسمی باشد، در معنایی است که برای کودک دارد: «اینجا جای توست؛ جایی برای بازی، یادگیری، دوستی و رشد.»
غنچه‌های امروز، دانش‌آموزان فردا هستند و کیفیت نخستین تجربه آنان از آموزش می‌تواند بر نگاهشان به مدرسه و یادگیری اثر بگذارد. بنابراین، شاید مهم‌ترین پیام این جشن آن باشد که مسیر تعلیم و تربیت از سال‌های نخست کودکی آغاز می‌شود؛ مسیری که اگر با شادی، امنیت، محبت و فرصت تجربه همراه باشد، می‌تواند زمینه‌ساز رشد کودکانی کنجکاو، اجتماعی، خلاق و برخوردار از اعتمادبه‌نفس باشد.
About The Author
