مدیرعامل شرکت مدیریت تولید برق شهید رجایی قزوین با تاکید بر اینکه عبور پایدار از ناترازی برق کشور نیازمند حرکت توامان در ۲ مسیر توسعه ظرفیت تولید و بهینه‌سازی مصرف است، گفت: جایگزینی الکتروموتورهای قدیمی کولرهای آبی با موتورهای مغناطیسی پُربازده، ظرفیت فوق‌العاده‌ای برای مهار چند هزار مگاواتی مصرف در ساعات اوج بار ایجاد می‌کند و ارزان‌ترین مسیر پایداری شبکه در پیک تابستان است.
به گزارش هیچ یک _ صنعت برق به‌عنوان زیرساخت توسعه اقتصادی و صنعتی کشور، نقشی بی‌بدیل در پایداری رفاه عمومی و تداوم چرخ‌های تولید ملی ایفا می‌کند و در این میان، نیروگاه‌های حرارتی ستون فقرات شبکه سراسری برق ایران محسوب می‌شوند؛ مراکزی راهبردی که حتی لحظه‌ای وقفه در مدار تولید آنها می‌تواند امنیت انرژی بخش‌های وسیعی از کشور را با چالش مواجه سازد.
نیروگاه شهید رجایی قزوین به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و حیاتی‌ترین قطب‌های تولید انرژی الکتریکی در کشور، بیش از سه دهه است که بار سنگین تامین برق پایدار را بر دوش می‌کشد، نخستین واحد بخاری این نیروگاه در سال ۷۱ وارد مدار شد و اکنون با گذشت ۳۴ سال از آغاز بهره‌برداری، همچنان با توان نامی و راندمان مطلوب به فعالیت تولیدی خود ادامه می‌دهد.
استمرار تولید باکیفیت و باضریب آمادگی بالا در مجموعه‌ای با ۱۳ واحد بخاری و سیکل ترکیبی، نیازمند اتخاذ تدابیر علمی، مدیریت دقیق بهره‌برداری، پایش مستمر وضعیت تجهیزات و به‌ویژه اجرای برنامه‌های منظم و بدون وقفه نگهداری و تعمیرات است، با پایان فصل اوج مصرف تابستان، این مجموعه صنعتی وارد یکی از مهمترین فازهای عملیاتی سالانه خود، یعنی فصل تعمیرات اساسی، نیمه‌اساسی و دوره‌ای می‌شود؛ فرآیندی پیچیده و فناورانه که هدف غایی آن آماده‌سازی جامع واحدها برای تامین برق پایدار در زمستان پیش‌رو و اوج بار تابستان آینده است.
آنچه عملکرد نیروگاه شهید رجایی را در سال‌های اخیر متمایز ساخته، پیوند عمیق میان فعالیت‌های تعمیراتی و رویکرد بومی‌سازی است؛ رویکردی مبتنی بر مهندسی معکوس و اتکا به توان تخصصی نیروهای بومی که تهدید تحریم‌ها و استهلاک تجهیزات را به فرصتی بی‌نظیر برای خوداتکایی و خلق ارزش افزوده تبدیل کرده است.
در راستای بررسی آخرین وضعیت آمادگی واحدها، فرآیند تعمیرات، دستاوردهای حوزه ساخت داخل و همچنین واکاوی راهکارهای علمی عبور از ناترازی شبکه برق کشور، خبرنگار ایرنا با ابوالفضل موتابها، مدیرعامل شرکت مدیریت تولید برق شهید رجایی به گفت‌وگو نشسته که در ادامه می‌خوانید.
ایرنا. نیروگاه شهید رجایی با سابقه بیش از ۳۴ سال فعالیت، همچنان در اوج آمادگی قرار دارد، چه عواملی باعث شده تا این مجموعه پس از گذشت سه دهه، همچنان با توان نامی و راندمان مطلوب در مدار تولید باقی بماند.
برای درک عملکرد مطلوب نیروگاه شهید رجایی پس از سه دهه فعالیت مستمر، باید به ارکان بنیادینی نگاه کنیم که این مجموعه بر پایه آنها اداره می‌شود، نخستین واحد بخاری ما در سال ۷۱ سنکرون و وارد مدار شد و امروز با گذشت ۳۴ سال، نه‌تنها از توان تولیدی آن کاسته نشده بلکه با راندمان نامی و با حداکثر قابلیت اطمینان به شبکه سراسری متصل است.
دستیابی به این جایگاه بر چهار رکن اصلی استوار است؛ سرمایه انسانی متخصص، آموزش‌های مستمر و هدفمند حین کار، اجرای تعمیرات توسط کادر داخلی و پایش علمی و سیستماتیک تجهیزات؛ بزرگ‌ترین سرمایه نیروگاه، نیروی انسانی متعهد، متخصص، جوان و عمدتا بومی استان قزوین است.
حفظ پایداری ۱۳ واحد نیروگاهی کار بسیار پیچیده‌ای است که تنها در سایه تجارب انباشته و احساس مسوولیت این همکاران رقم می‌خورد، از سال ۹۰، رویکرد آموزش‌های حین کار با بازطراحی ویژه‌ای اجرا شد تا پیوند میان دانش آکادمیک و تجربه عملیاتی برقرار شود، این هم‌افزایی اجازه نداده استهلاک طبیعی بر بازدهی مجموعه غلبه کند.
علاوه بر این، سیستم‌های پایش وضعیت و بازرسی‌های دوره‌ای دقیق سبب شده تا فرسودگی قطعات یا کوچک‌ترین انحرافات فنی پیش از تبدیل به حادثه یا توقف ناخواسته واحد، شناسایی و رفع شوند؛ موضوعی که ضریب خروج اضطراری نیروگاه را در سطحی بسیار مطلوب نگاه داشته است.
ایرنا. با پایان پیک مصرف تابستان، فصل تعمیرات نیروگاهی آغاز شده، تعمیرات در نیروگاه شهید رجایی با چه نگاه و راهبردی دنبال می‌شود و برنامه شما برای زمستان و پیک سال آینده چیست.
در نگاه مدیریت و کارکنان این نیروگاه، تعمیرات صرفا بازگرداندن یک تجهیز متوقف‌شده به مدار تولید یا رفع یک نقص مقطعی نیست؛ تعمیرات یعنی صیانت تمام‌عیار از یک سرمایه ملی که با هزینه‌های سنگین بیت‌المال احداث شده است، هر تجهیز صنعتی داستانی از کارکرد و استهلاک دارد؛ کارشناسان ما وقتی با نقصی مواجه می‌شوند به‌جای تعویض ساده قطعه، ریشه‌یابی فنی انجام می‌دهند تا علت بروز عیب را کشف کرده و برای بازسازی، بهینه‌سازی و ارتقای متالورژیکی آن تدبیر کنند.
با اتمام پیک تابستان، بلافاصله برنامه جامع و مدون تعمیرات واحدهای سیزده‌گانه کلید خورده است، بخش عمده این تعمیرات اعم از اساسی، نیمه‌اساسی و بازدیدهای دوره‌ای، توسط خود کارکنان و متخصصان نیروگاه انجام می‌شود، این خودکفایی در اجرا موجب اشراف حداکثری بر رفتار سیستم‌ها و کاهش زمان خواب واحدها شده و هدف‌گذاری دقیق ما از این دوره فشرده تعمیراتی، صرفا گذر از یک برنامه تقویمی نیست بلکه ارتقای آمادگی فنی، بازگرداندن ضریب اطمینان تجهیزات به بالاترین سطح ممکن و آماده‌سازی بدون نقص تمامی واحدها برای تامین برق پایدار در فصول سرد سال و در نهایت، تضمین تولید حداکثری در پیک بار تابستان سال آینده است.
ایرنا. یکی از نقاط برجسته نیروگاه شهید رجایی، اقدامات چشمگیر در حوزه ساخت داخل و مهندسی معکوس است، در این بخش چه دستاوردهای عینی حاصل شده و آمارها چه می‌گویند.
رویکرد ما تبدیل الزام تعمیرات به موتور محرکه خودکفایی و استقلال صنعتی است، با افتخار اعلام می‌کنیم که در حوزه تجهیزات و قطعات مکانیکی، نیروگاه شهید رجایی به خودکفایی ۱۰۰ درصدی دست یافته و هیچ‌گونه وابستگی به قطعه‌سازان خارجی نداریم، تمامی نیازهای این بخش با تکیه بر مهندسی معکوس، تدوین شناسنامه‌های دقیق متالورژیکی و فنی و ساخت در داخل مجموعه یا توسط شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی تامین می‌شود.
امسال موفق شدیم بیش از ۲۵۰ نوع قطعه صنعتی را طراحی و بیش از یک هزار قطعه کاربردی را به مرحله تولید نهایی برسانیم، این آمار نماد اراده‌ای است که سال‌ها در این مجموعه ریشه دوانده، در حوزه‌های الکتریک و کنترل و ابزار دقیق نیز گام‌های بزرگی برداشته‌ایم؛ به‌طوری‌که کارت‌های الکترونیکی، ماژول‌های کنترلی و ترانسمیترهای پیشرفته یا در داخل بومی‌سازی شده‌اند و یا با بازآماد و تعمیرات فوق‌تخصصی دوباره به مدار خدمت بازگشته‌اند، این راهبرد موجب صرفه‌جویی کلان ارزی، کوتاه شدن زمان تحویل قطعات و عدم توقف تولید در شرایط سخت تحریمی شده است.
ایرنا. انتقال دانش و تجربه میان نسل پیشکسوت و نیروهای جوان نیروگاه چگونه سازمان‌دهی شده تا پایداری تولید برای دهه‌های آینده نیز تضمین شود.
ماشین‌آلات و توربین‌ها بدون حضور انسان‌های متخصص، کارآمدی نخواهند داشت، یکی از بزرگ‌ترین چالش مجموعه‌های صنعتی پس از سه دهه فعالیت، مساله بازنشستگی نیروهای مجرب و خطر گسست نسلی در انتقال تجارب فنی است اما ما در نیروگاه شهید رجایی این فرآیند را به شکل ساختاریافته مدیریت کرده‌ایم، امروز در کنار نیروهای باتجربه‌ای که سال‌ها پیچ‌وخم تجهیزات را می‌شناسند، نسلی از جوانان نخبه و دانشگاهی قرار گرفته‌اند.
وقتی پروژه‌ای مانند مهندسی معکوس یا دمونتاژ و مونتاژ یک توربین سنگین اجرا می‌شود، تیم‌های تلفیقی جوان – باتجربه در میدان حاضر می‌شوند، ثبت اسناد فنی، تدوین دستورالعمل‌های بومی تعمیراتی و مستندسازی تجارب شکست و موفقیت در قالب مدیریت دانش، موجب شده تا این سرمایه گران‌بها در نیروگاه نهادینه شود.
با این هم‌افزایی، ما اطمینان حاصل کرده‌ایم که نه‌تنها توان فنی موجود حفظ می‌شود بلکه نسل جدید با ابزارهای نوین نرم‌افزاری و علمی، عمر مفید واحدهای تولیدی را برای دهه‌های آینده تضمین خواهند کرد.
ایرنا. مساله ناترازی برق یکی از چالش‌های اصلی کشور در سال‌های اخیر بوده، از منظر شما به‌عنوان مدیری باسابقه در حوزه تولید، راهکار علمی و پایدار عبور از این معضل چیست.
ناترازی برق مساله‌ای نیست که بتوان آن را صرفا با تمرکز بر یک بخش مرتفع کرد؛ حل پایدار این مساله نیازمند حرکت همزمان و متوازن در ۲ ریل توسعه ظرفیت تولید و مدیریت هوشمندانه و بهینه‌سازی مصرف است، در سال‌های اخیر تلاش‌های گسترده‌ای از سوی وزارت نیرو صورت گرفته؛ افزایش ظرفیت نیروگاه‌های حرارتی، رفع تنگناهای فنی واحدهای موجود برای بازیافت توان ازدست‌رفته، توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر خورشیدی و بادی و افزایش تولید نیروگاه‌های برق‌آبی، همگی در راستای کاهش فاصله تولید و تقاضا انجام شده است.
اما واقعیت فنی این است که سرمایه‌گذاری در بخش تولید اگر با مهار مصرف بی‌رویه همراه نشود، هرگز به نقطه تعادل پایدار نخواهد رسید، در ساعات پیک تابستان، بخش عمده‌ای از انرژی شبکه صرف بارهای سرمایشی ناکارآمد می‌شود، بنابراین، رفع ناترازی یک معادله دوجانبه است؛ از یک‌سو ارتقای راندمان نیروگاه‌های موجود و تسریع در احداث واحدهای جدید پاک و از سوی دیگر، همراهی فعالانه صنایع، بخش کشاورزی و آحاد مردم شریف با اعمال الگوهای صحیح مصرف.
ایرنا. به موضوع مصرف اشاره کردید؛ مشخصا چه ظرفیت‌هایی در حوزه بهینه‌سازی مصرف و ارتقای تجهیزات سرمایشی وجود دارد که بتواند به پایداری شبکه در ساعات پیک کمک کند.
فرصت‌های فوق‌العاده‌ای در بخش بهینه‌سازی مصرف نهفته است که با هزینه‌ای به‌مراتب کمتر از احداث نیروگاه‌های جدید، توان آزادشده را به شبکه تزریق می‌کند، شاخص‌ترین نمونه آن، اصلاح و بهینه‌سازی وسایل سرمایشی و به‌ویژه کولرهای آبی است که میلیون‌ها دستگاه از آنها در سراسر کشور فعال هستند.
در حال حاضر بخش عمده این کولرها از الکتروموتورهای قدیمی و کم‌بازده استفاده می‌کنند، محاسبات فنی نشان می‌دهد که اگر بتوانیم طرح ملی جایگزینی الکتروموتورهای معمولی با موتورهای پربازده مغناطیسی را تسریع کنیم، چندین هزار مگاوات از اوج بار مصرفی شبکه در ساعات پیک کاسته خواهد شد.
این رقم برابر با تولید چندین واحد نیروگاهی بزرگ است، بدون آنکه نیازی به مصرف سوخت و آب داشته باشد و در نهایت معتقدم آینده روشن صنعت برق کشور در گرو ترکیبی هوشمندانه از توسعه ظرفیت تولید، ارتقای راندمان و بهره‌وری نیروگاه‌های حرارتی، شتاب‌بخشی به انرژی‌های تجدیدپذیر و اصلاح ساختاری تجهیزات مصرف‌کننده انرژی است تا شبکه‌ای مطمین، پایدار و تاب‌آور برای توسعه پایدار میهن اسلامی مهیا شود.
About The Author
