پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران در یک مطالعه آزمایشگاهی دریافتند که فوتوبیومدولاسیون با لیزر دیودی ۸۰۸ نانومتر میتواند تکثیر و مهاجرت سلولهای فیبروبلاست لثه انسان را افزایش دهد؛ با این حال، ترکیب این روش با اگزوزومهای حاصل از سلولهای بنیادی رباط پریودنتال برخلاف انتظار، اثر همافزایی ایجاد نکرد و عملکرد سلولها در این حالت از استفاده از لیزر بهتنهایی کمتر بود.
به گزارش هیچ یک _ ترمیم و بازسازی بافتهای بدن فرآیندی پیچیده است که به تکثیر و جابهجایی سلولها، تشکیل عروق جدید و تولید اجزای ماتریکس خارج سلولی نیاز دارد. از این رو، پژوهشگران در سالهای اخیر به دنبال روشهایی برای تحریک فعالیت سلولها و تسریع روند ترمیم بافت بودهاند.
یکی از روشهای مورد توجه در این زمینه، فوتوبیومدولاسیون یا استفاده درمانی از نور و لیزر کمتوان است که بدون ایجاد حرارت قابل توجه میتواند فعالیت سلولها را تحت تأثیر قرار دهد. در این روش، نور با طول موج مشخص با تحریک فرآیندهای سلولی بهویژه در میتوکندری میتواند تولید ATP و برخی عوامل رشد را افزایش دهد و در نتیجه بر عملکرد و ترمیم سلولها اثر بگذارد.
فوتوبیومدولاسیون (PBM) روشی غیرتهاجمی است که در آن از طول موج مشخصی از نور برای تحریک فعالیت سلولها استفاده میشود. بر اساس توضیح پژوهشگران، این نور میتواند فعالیت میتوکندری سلول و تولید ATP، یعنی منبع اصلی انرژی سلول را تحت تأثیر قرار دهد و در نتیجه برخی فرایندهای مرتبط با ترمیم بافت را تحریک کند. در این مطالعه از یک لیزر دیودی با طول موج ۸۰۸ نانومتر استفاده شد.
در مطالعهای با عنوان «ارزیابی اثرات ترکیبی درمان فوتوبیومدولاسیون و اگزوزومهای مشتق از سلولهای بنیادی رباط پریودنتال بر تکثیر و مهاجرت فیبروبلاستهای لثه انسان»، پژوهشگران به بررسی امکان استفاده همزمان از این دو رویکرد برای کمک به بازسازی بافت لثه پرداختند. در این مطالعه، سلولهای فیبروبلاست لثه انسان در چهار گروه مورد بررسی قرار گرفتند. یک گروه تنها تحت تابش لیزر قرار گرفت، گروه دوم همزمان اگزوزوم و لیزر دریافت کرد، گروه سوم تنها با اگزوزوم تیمار شد و گروه چهارم نیز به عنوان گروه کنترل بدون این مداخلات مورد بررسی قرار گرفت.
پژوهشگران برای تابش سلولها از لیزر دیودی با طول موج ۸۰۸ نانومتر و در سه میزان انرژی ۳، ۶ و ۹ ژول بر سانتیمتر مربع استفاده کردند. سپس میزان تکثیر سلولها با آزمون MTT و توانایی مهاجرت آنها با آزمون خراش یا «Scratch Wound Test» ارزیابی شد.
نتایج نشان داد که بین گروههای مختلف از نظر تکثیر و مهاجرت سلولی تفاوت معناداری وجود دارد. فوتوبیومدولاسیون توانست هر دو شاخص را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و بهترین عملکرد در انرژی ۶ ژول بر سانتیمتر مربع مشاهده شد.
بر اساس یافتههای این پژوهش، در این شرایط میزان تکثیر سلولها به ۱۳۰.۲۰ ± ۶.۸۲ و میزان مهاجرت آنها به ۱۴۴.۲۷ ± ۴.۳ رسید که بالاترین مقادیر در میان شرایط آزمایششده بود. از سوی دیگر، استفاده از اگزوزومها نیز فعالیت فیبروبلاستها را افزایش داد، اما میزان این اثر در مقایسه با فوتوبیومدولاسیون کمتر بود.
نکته قابل توجه پژوهش این بود که ترکیب لیزر و اگزوزوم برخلاف فرض اولیه، اثر همافزایی ایجاد نکرد. به بیان دیگر، انتظار میرفت استفاده همزمان از دو روش بتواند فعالیت سلولهای لثه را بیشتر از هر روش به تنهایی افزایش دهد، اما نتایج چنین چیزی را نشان نداد و عملکرد فیبروبلاستها در گروه دریافتکننده ترکیبی، پایینتر از گروهی بود که تنها تحت درمان فوتوبیومدولاسیون قرار گرفته بود.
پژوهشگران معتقدند این یافته نشان میدهد برای استفاده همزمان از فوتوبیومدولاسیون و اگزوزومها، صرفاً ترکیب دو روش کافی نیست و باید عواملی مانند غلظت اگزوزومها، میزان انرژی لیزر، مدت زمان تابش و تعداد جلسات درمانی بهدقت بهینهسازی شود.
این مطالعه همچنین نشان میدهد فوتوبیومدولاسیون میتواند از طریق افزایش تکثیر و مهاجرت فیبروبلاستهای لثه، ظرفیت بالقوهای برای استفاده در بازسازی بافتهای پریودنتال و ترمیم بافت لثه داشته باشد.
با این حال، یک نکته مهم درباره این یافتهها آن است که پژوهش حاضر آزمایشگاهی و روی سلولهای کشتشده انجام شده است؛ بنابراین نتایج آن را نمیتوان مستقیماً به عنوان اثربخشی درمان در بیماران در نظر گرفت. برای مشخص شدن میزان ایمنی و اثربخشی این روش در درمان بیماریهای لثه، مطالعات حیوانی و سپس کارآزماییهای بالینی مورد نیاز است.
این پژوهش توسط هانانه پورحیدری، مریم تهرانی، فریال طالقانی، مهشید حجت، مریم پورحاجیباغر و ندا حکیمیها انجام شده و نتایج آن در مجله Journal of Dentistry منتشر شده است.
About The Author
