خیز بلند ریمدان برای تجارت ۸ میلیارد دلاری

به گزارش هیچ یک _ منطقه آزاد منفصله ریمدان در جنوب سیستان و بلوچستان، با عبور از جایگاه یک گذرگاه مرزی ساده، اکنون در حال گذار به کانون راهبردی ترانزیت و تجارت بین‌المللی در شرق کشور است. این منطقه با تکیه بر موقعیت ممتاز جغرافیایی در همسایگی پاکستان و نزدیکی به کریدور اقتصادی چین-پاکستان (CPEC)، با ثبت ۲۰ هزار میلیارد ریال سرمایه‌گذاری در ۸۸ طرح و هدف‌گذاری تردد روزانه یک‌هزار کامیون، می‌رود تا به نگین تجارت مرزی ایران و دروازه اتصال به بازارهای چند میلیاردی جنوب آسیا تبدیل شود.

در نقطه‌ای از جنوب شرق ایران که تا چندی پیش بیشتر با عنوان یک مرز دورافتاده شناخته می‌شد، اکنون مجموعه‌ای از طرح‌های تجاری، سرمایه‌گذاری و زیرساختی در حال شکل‌گیری است؛ منطقه‌ای که از یک سو در همسایگی پاکستان قرار دارد و از سوی دیگر با فاصله حدود ۱۰۵ کیلومتری از چابهار و حدود ۷۰ کیلومتری از بندر گوادر پاکستان و کراچی، امکان ایجاد یک مسیر نزدیک و اقتصادی برای تجارت زمینی و دریایی را فراهم می‌کند.

منطقه آزاد منفصله ریمدان در جنوب سیستان و بلوچستان با ثبت حدود ۳۲۰ هزار تن جابه‌جایی کالا و تردد نزدیک به ۱۳ هزار کامیون در سالجاری، در حال عبور از جایگاه یک گذرگاه مرزی به سمت یک کانون تجاری، لجستیکی و ترانزیتی است؛ ظرفیتی که با تصویب ۲۰۱ هزار میلیارد ریال سرمایه‌گذاری در ۸۸ طرح، آغاز طرح‌های بزرگ زیرساختی و هدف‌گذاری تردد روزانه یک‌هزار کامیون، می‌تواند ریمدان را به یکی از دروازه‌های مهم تجارت ایران با پاکستان و مسیر اتصال به کریدور اقتصادی چین و پاکستان تبدیل کند.

ریمدان از ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ فعالیت رسمی خود را در قالب منطقه آزاد منفصله چابهار آغاز کرده و در برنامه توسعه آن، ایجاد زیرساخت‌های تجارت، ترانزیت، انبارداری، فرآوری، انرژی و خدمات لجستیکی پیش‌بینی شده است. در نگاه توسعه‌ای سازمان منطقه آزاد چابهار، این منطقه می‌تواند «نگین تجارت مرزی استان سیستان و بلوچستان و حتی ایران» باشد و با ایجاد ارتباط مؤثر با پاکستان، به کریدورهای تجاری منطقه متصل شود.

اهمیت این مرز تنها به موقعیت جغرافیایی آن محدود نیست؛ بازار ۲۴۹ میلیون نفری پاکستان، هدف‌گذاری تجارت ۱۰ میلیارد دلاری ایران و پاکستان، امکان دسترسی به بازار یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون نفری هند و ظرفیت اتصال به کریدور اقتصادی چین و پاکستان، مجموعه‌ای از فرصت‌ها را در برابر ریمدان قرار داده است. در همین چارچوب، تأمین کالاهای اساسی و استراتژیک، ایجاد مسیر زمینی نزدیک و اقتصادی و کاهش وابستگی به مسیرهای طولانی‌تر از جمله ظرفیت‌هایی است که برای این منطقه تعریف شده است.

ریمدان؛ دروازه‌ای برای تحول تجاری و ترانزیتی

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی چابهار در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا با تشریح آخرین وضعیت منطقه آزاد منفصله ریمدان اظهار کرد: این منطقه با برخورداری از مرز مشترک با پاکستان، نزدیکی به بندر گوادر، دسترسی به آب‌های آزاد اقیانوس هند و قرار گرفتن در مسیر تجارت منطقه‌ای، ظرفیت تبدیل شدن به یک دروازه مهم تجاری، ترانزیتی و اقتصادی را دارد.

محمدسعید اربابی افزود: یکی از مهم‌ترین اهداف در ریمدان این است که این منطقه از یک نقطه صرفاً مرزی و محل عبور کالا به مجموعه‌ای کامل از فعالیت‌های اقتصادی تبدیل شود؛ مجموعه‌ای که در آن انبار، سردخانه، پایانه بین‌المللی، پارک لجستیک، واحدهای فرآوری و تولید، خدمات تجاری و زیرساخت‌های گمرکی در کنار یکدیگر قرار گیرند.

وی با اشاره به محدوده منطقه آزاد منفصله ریمدان گفت: مساحت این منطقه پنج هزار هکتار است، اما بخش قابل توجهی از اراضی با منطقه حفاظت‌شده گاندو تداخل دارد و به همین دلیل تمرکز توسعه در اولویت بر حدود یک‌هزار و ۵۰۰ هکتار از اراضی خارج از محدوده حفاظت‌شده قرار گرفته است.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی چابهار ادامه داد: «فاز نخست آماده‌سازی اراضی از ۲۱۵ هکتار آغاز شده و محدوده آماده‌سازی به ۳۱۵ هکتار افزایش یافته است؛ همچنین برای یک‌هزار و ۴۸۰ هکتار، تهیه طرح تفصیلی و محصورسازی در برنامه قرار گرفته است.

وی با برشمردن اقدامات انجام شده، افزود: مطالعات هیدرولوژی کل محدوده پنج هزار هکتاری، عملیات خاکی فاز نخست در اراضی ۲۱۵ هکتاری، تسطیح و آماده‌سازی این اراضی، توسعه محدوده از ۲۱۵ به ۳۱۵ هکتار، احداث دیوار بتنی پیش‌ساخته به طول سه و نیم کیلومتر، اجرای خط انتقال آب و برق، احداث کانال و دایک پیرامونی به طول هفت کیلومتر، ساختمان‌های اداری و گمرکی، ساخت ۶ واحد مسکونی پیش‌ساخته، نصب باسکول و شبکه آبرسانی از جمله اقدامات انجام شده یا در حال اجراست.

بهره‌گیری از ظرفیت بازار ۲۴۹ میلیون نفری پاکستان

اربابی با اشاره به پتانسیل‌های همسایه شرقی بیان کرد: ریمدان به بازار ۲۴۹ میلیون نفری پاکستان دسترسی دارد و با توجه به هدف‌گذاری تجارت سالانه ۱۰ میلیارد دلاری میان ایران و پاکستان، این مرز می‌تواند نقش مؤثری در افزایش سهم ایران از بازار این کشور داشته باشد.

وی گفت: تجارت فعلی مرزی حدود ۳.۳ میلیارد دلار اعلام شده و مسیر ترکیبی خشکی ـ دریایی نیز می‌تواند ظرفیت تجارت را افزایش دهد؛ ضمن اینکه دسترسی به بازار یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون نفری هند و ارتباط با مسیر CPEC از طریق چین، فرصت‌های دیگری برای توسعه تجارت ریمدان ایجاد کرده است.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی چابهار تأکید کرد: تأمین کالاهای اساسی و استراتژیک، ایجاد نزدیک‌ترین و اقتصادی‌ترین گذرگاه زمینی و فراهم کردن زیرساخت کامل از جمله ظرفیت‌های اصلی ریمدان است و این منطقه می‌تواند در شرایط تهدید مسیرهای موجود، به عنوان یک مسیر جایگزین مورد استفاده قرار گیرد.

هدف‌گذاری تردد ۱۰۰۰ کامیون در روز

وی با تشریح عملکرد چهار ماه نخست سالجاری اظهار کرد: در این مدت ۳۱۹ هزار و ۹۹۸ تن کالا از مسیر منطقه آزاد منفصله ریمدان جابه‌جا شده و مجموع تردد کامیون‌ها به ۱۲ هزار و ۹۲۳ دستگاه رسیده است.

اربابی گفت: از مجموع کالاهای جابه‌جا شده، ۱۴۴ هزار و ۲۹۶ تن صادرات به پاکستان، ۱۶۳ هزار و ۶۴ تن واردات از پاکستان و ۱۲ هزار و ۶۳۸ تن ترانزیت به سایر کشورها ثبت شده است.

وی افزود: در بخش کامیونی نیز پنج هزار و ۷۷۲ دستگاه کامیون در بخش صادرات به پاکستان، ۶ هزار و ۵۲۵ دستگاه در بخش واردات از پاکستان و ۶۲۶ دستگاه در بخش ترانزیت به سایر کشورها تردد داشته‌اند.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی چابهار ادامه داد: کالاهای جابه‌جا شده از این مسیر شامل برنج، موز، انبه، نارگیل، کنجد، حنا، آب اکسیژنه، پوشاک، روغن، ذرت، سیب‌زمینی، گوشت، پودر جذب، آهن، گوگرد، زغال‌سنگ، سنگ‌آهن، قیر، گاز و شمش بوده است.

وی با اشاره به نمونه عملکرد ریمدان در چهارم مرداد امسال گفت: در این روز ۴۴۴ کامیون صادراتی، ۱۱۹ کامیون وارداتی، ۲۶۴ کامیون ترانزیتی و ۶۱ کامیون در بخش سایر مبادلات تردد داشته‌اند.» وی افزود: «ارزش تقریبی تجارت ثبت شده در این روز حدود ۱۱ میلیون دلار بوده و ۲۶۴ کامیون برنج، ۹۹ کامیون قیر، ۱۳ کامیون شمش، چهار کامیون سنگ و سه کامیون سایر کالاها جابه‌جا شده است؛ همچنین روغن، موز، حنا، دارو و ذرت نیز در میان کالاهای مبادله‌شده قرار داشته‌اند.

اربابی تأکید کرد: این عملکرد در منطقه‌ای به ثبت رسیده که در عین محرومیت و قرار گرفتن در یک محدوده بیابانی، در چهار ماه نخست فعالیت خود توانسته حدود ۲ هزار شغل مستقیم ایجاد کند.

وی درباره هدف‌گذاری نهایی تجارت در ریمدان اظهار کرد: برنامه این است که ظرفیت تردد به هزار کامیون در روز برسد که با احتساب ۳۰۰ روز کاری، ظرفیت سالانه به حدود ۳۰۰ هزار کامیون افزایش خواهد یافت. در این سطح، ارزش هدف‌گذاری شده تجارت روزانه حدود ۲۵ میلیون دلار و ارزش سالانه آن حدود ۷.۵ تا هشت میلیارد دلار خواهد بود.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی چابهار گفت: در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵، ۱۱ هزار و ۳۶۶ تن کالا در قالب ۵۲۰ کامیون به افغانستان و ازبکستان ترانزیت شده و در مسیر دیگر نیز یک‌هزار و ۲۷۲ تن کالا در ۱۰۶ کامیون به ثبت رسیده است.

سرمایه‌گذاری ۲۰۱ هزار میلیارد ریالی در ۸۸ طرح

وی گفت: در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵، مجموع سرمایه‌گذاری مصوب در کمیسیون اقتصادی منطقه آزاد منفصله ریمدان به ۲۰۱ هزار و ۱۰ میلیارد ریال در قالب ۸۸ طرح رسیده است.» اربابی ادامه داد: «این طرح‌ها در حوزه‌های مواد غذایی، بسته‌بندی و فرآوری، پایانه و انبار، لجستیک، مشتقات نفتی و مایع، گاز LPG، خدمات و زیرساخت تعریف شده‌اند.

اربابی افزود: بیش از ۱۵ طرح در حوزه مواد غذایی شامل برنج، حبوبات، میوه و ادویه، بیش از ۲۵ طرح در زمینه انبار، دپو، بارانداز، پارکینگ و لجستیک، بیش از ۱۲ طرح در حوزه نفت، قیر، ترانشیپ و مخازن LPG و بیش از ۱۰ طرح در زمینه نیروگاه، تجاری، اداری و بوم‌گردی مصوب شده است.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد چابهار گفت: از مجموع طرح‌های مصوب، قراردادهای سرمایه‌گذاری منعقدشده در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ به ارزش ۲۵ هزار و ۴۱۹ میلیارد ریال رسیده است.

وی با اشاره به اعتبارات زیرساختی ادامه داد: تا پایان سال ۱۴۰۴، چهار هزار و ۵۳۵ میلیارد ریال برای زیرساخت‌های ریمدان هزینه شده و برای سال ۱۴۰۵ نیز ۱۸ هزار و ۲۳۰ میلیارد ریال اعتبار در نظر گرفته شده است.

اربابی بیان کرد: زیرسازی نیم‌باند غربی مسیر ۶۰۰ متری ورودی، حفاری عرضی غلاف در مسیر ورودی گیت اصلی، لوله‌گذاری و کابل‌کشی برای برق و شبکه فیبر نوری و آماده‌سازی، تسطیح و خاکریزی بستر مسیر ۲۸ کیلومتری از جمله عملیات در حال اجراست.

۱۰ مطالبه برای شتاب‌بخشی به توسعه ریمدان

وی گفت: برای آنکه ظرفیت‌های ریمدان از مرحله هدف‌گذاری به مرحله تحقق برسد، سازمان منطقه آزاد چابهار ۱۰ پیشنهاد و مطالبه اصلی را از دولت و دستگاه‌های مرتبط دنبال می‌کند که در مرحله اول طراحی و اجرای گمرک مدرن مشترک به عنوان یک زیرساخت حیاتی، می‌تواند با تسهیل تجارت دوجانبه، کاهش زمان ترخیص و افزایش شفافیت رویه‌های گمرکی، نقش مهمی در افزایش مبادلات دو کشور داشته باشد.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد چابهار گفت: باید گیت مستقل ورود و خروج مسیر منطقه آزاد منفصله ریمدان به سمت پاکستان بازگشایی شود تا مسیرهای تجاری از مسیرهای عمومی تفکیک و امنیت و ظرفیت تردد کامیون‌ها افزایش یابد. ایجاد مسیر مستقل و اختصاصی برای تردد کامیون‌ها از منطقه آزاد ریمدان به خاک پاکستان یکی از نیازهای اصلی افزایش ظرفیت تجارت است.

وی اختصاص ۱۰ همت تسهیلات ویژه بانکی برای واحدهای تولیدی عنوان کرد و افزود: هدف از این تسهیلات، توسعه صنایع فرآوری، ایجاد ارزش افزوده و اشتغال پایدار است و در همین راستا اختصاص خط اعتباری پنج هزار میلیارد تومانی صرفاً برای واحدهای تولیدی مستقر در منطقه آزاد منفصله ریمدان نیز پیشنهاد شده است.

اربابی اخذ مجوز رسمی از دولت پاکستان برای تردد کامیون‌های ایرانی در مسیر ۷۵ کیلومتری ریمدان ـ گوادر عنوان کرد و گفت: فراهم شدن امکان تردد کامیون‌های ایرانی برای حمل کالاهای ترانزیتی و بالعکس، می‌تواند هزینه حمل را کاهش دهد و ارتباط مستقیم ریمدان با بندر گوادر را تقویت کند.

وی اظهار کرد: تصویب طرح جامع محدوده پنج هزار هکتاری منطقه آزاد منفصله ریمدان ضروری است. این طرح به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده، اما به دلیل قرار گرفتن سه‌هزار و ۵۲۰ هکتار از مجموع پنج هزار هکتار در محدوده حفاظت‌شده گاندو، سازمان حفاظت محیط زیست آن را تصویب نکرده و این موضوع مشکلات جدی برای سرمایه‌گذاری ایجاد کرده است.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد چابهار اجرایی شدن تفاهمنامه خواهرخواندگی بنادر چابهار و گوادر عنوان کرد و افزود: این همکاری می‌تواند زمینه تقویت همکاری‌های بندری، تبادل دانش فنی و هماهنگی میان دو بندر را فراهم کند.

وی در تشریح هفتمین مطالبه اظهار کرد: تبدیل گمرک ریمدان به گمرک شبانه‌روزی از دیگر نیازهای اساسی است و سازمان منطقه آزاد چابهار برای تأمین باسکول و نیروهای متخصص باسکول و ارتقای وضعیت گمرک با تمرکز بر ورود و خروج گارد و عملیات شبانه‌روزی اعلام آمادگی کرده است؛ اقدامی که می‌تواند سرعت و دقت عملیات را افزایش دهد.

اربابی اختصاص بودجه برای کنترل سیلاب در محدوده ۱۰ هزار هکتاری مرزی را از دیگر مطالبات اعلام کرد و گفت: برای حفاظت از اراضی و تأسیسات منطقه در برابر مخاطرات طبیعی، حدود ۴۰۰ میلیارد تومان بودجه توسط سازمان برنامه و بودجه کشور برای اجرای طرح‌های کنترل سیلاب درخواست و پیگیری شده است.

وی احداث و راه‌اندازی پست برق ۶۳ کیلوولت توسط توانیر را از خواسته های مردم و سرمایه گذاران عنوان و ادامه داد: تأمین برق پایدار برای صنایع، پایانه‌ها و زیرساخت‌های حیاتی ریمدان از الزامات توسعه این منطقه است.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد چابهار در مورد دهمین مطالبه نیز اظهار کرد: تسریع در آغاز عملیات اجرایی راه‌آهن چابهار ـ ریمدان باید در دستور کار قرار گیرد. مطالعات فنی و اقتصادی این پروژه با هدف اتصال مستقیم خط ریلی چابهار ـ ریمدان به کریدور اقتصادی چین و پاکستان در حال انجام است و اجرای آن می‌تواند حلقه نهایی اتصال ایران به CPEC را شکل دهد.

چشم‌انداز آینده؛ رشد ۳۰۰ تا ۴۰۰ درصدی تجارت

وی درباره نتیجه اجرای این برنامه‌ها گفت: تحقق ۱۰ پیشنهاد مطرح‌شده می‌تواند ارزش تجارت سالانه ریمدان را به ۷.۵ تا هشت میلیارد دلار برساند و با کاهش زمان و هزینه ترخیص و حمل، ظرفیت تردد کامیون‌ها را افزایش دهد.

اربابی بیان کرد: هدف‌گذاری نهایی رسیدن به هزار کامیون در روز است و با اتصال کامل گمرک، گوادر و CPEC، ایجاد مسیر مدرن و مستقل تردد کامیون‌ها و جذب سرمایه‌های جدید، تجارت ریمدان می‌تواند ۳۰۰ تا ۴۰۰ درصد نسبت به سطح فعلی رشد کند و ظرفیت ترانزیت نیز سه تا پنج برابر شود.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد چابهار در جمع‌بندی برنامه‌های توسعه ریمدان گفت: این منطقه با برخورداری از موقعیت مرزی، ظرفیت تجارت و ترانزیت و امکان اتصال به کریدور اقتصادی چین و پاکستان، می‌تواند به دروازه جدید تجارت و سرمایه‌گذاری ایران با پاکستان و بازارهای منطقه تبدیل شود. اجرای این برنامه‌ها می‌تواند ریمدان را از یک نقطه مرزی به یک مرکز تجاری، تولیدی، لجستیکی و ترانزیتی تبدیل کند و در صورت تحقق اتصال ریلی، توسعه زیرساخت‌های برق و گمرک، راه‌اندازی منطقه آزاد مشترک و فراهم شدن امکان تردد کامیون‌های ایرانی تا گوادر، این منطقه ظرفیت تبدیل شدن به یکی از حلقه‌های مهم اتصال ایران به کریدور اقتصادی چین و پاکستان را خواهد داشت.

مرز ریمدان از توابع شهرستان دشتیاری در نقطه‌ای راهبردی در جنوب شرقی سیستان و بلوچستان واقع شده است؛ گذرگاهی که کوتاه‌ترین مسیر زمینی ایران به ایالت‌های جنوبی پاکستان را فراهم می‌کند.

این مرز به دلیل قرار گرفتن در پهنه‌ای که حدود ۳۷ درصد جمعیت جهان یعنی پاکستان، چین و هند در دو سوی آن قرار دارند، نقشی تعیین‌کننده در مبادلات تجاری، تردد محلی و توسعه اقتصادی منطقه دارد.

منطقه آزاد چابهار با مساحت ۸۲ هزار هکتار در جنوب شرقی ایران و در سواحل مکران واقع شده است. در سال ۱۳۹۸ با موافقت مجلس شورای اسلامی، شهر چابهار و بندرهای شهید بهشتی و شهید کلانتری و پنج هزار هکتار از محدوده متصل به نقطه مرزی ایران و پاکستان با عنوان منطقه منفصله ریمدان به منطقه آزاد چابهار افزوده شد.