بناهای تاریخی با تلفیق «دانش کهن» و «تکنولوژی مدرن» مرمت می‌شوند

رضا رحمانی در گفت و گو با هیچ یک _ با تاکید بر اهمیت شناخت مواد و فناوری‌های کهن ایران اظهار کرد: هدف ما در پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی، ترکیب سنت و تکنولوژی است، ما به دنبال بهینه‌سازی فناوری‌های کهن هستیم تا ضمن افزایش مقاومت، اصالت اثر حفظ شود.

وی افزود: یکی از مباحث مهم در مرمت، «تنفس بنا» است، مواد قدیمی به‌گونه‌ای بودند که اجازه تبادل رطوبت را به بنا می‌دادند و در واقع بنا را زنده نگه می‌داشتند، اما استفاده نادرست از برخی مواد نوین (مانند کاهگل‌های نانو) اگر در محل مناسب خود به کار نروند، می‌تواند مانع تنفس بنا شده و آسیب‌زا باشد. بنابراین برای هر بنا؛ انتخاب ماده، محل اجرا و فصل مناسبِ مرمت، فاکتوری تعیین‌کننده و تخصصی است که در کنار ملاحظات زیبایی‌شناسی بصری، با دقت توسط کارشناسان ما ارزیابی می‌شود.

رئیس پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی گفت: سال گذشته ۱۲ طرح پژوهشی کاربردی از جمله بررسی تغییرات اقلیمی و تاثیرات آن بر تخت جمشید یا مطالعه فنی خشت‌های دوره نو سنگی «تپه معین‌آباد پیشوا» در استان‌های آذربایجان شرقی، کرمان، زنجان، کرمانشاه، سمنان، یزد، تهران، بوشهر و ۲ طرح در فارس اجرا شد.

رحمانی ادامه داد: بخشی پروژه‌ها از خارج از پژوهشکده به ما درخواست داده می‌شود و برخی براساس نیاز کشور تعریف می‌شوند مانند بررسی «تاثیر ضدعفونی با پلاسما بر آثار کاغذی» که روش جدیدی است که با خرید تجهیزات مربوطه، اکنون ایران در زمره معدود کشورهایی قرار گرفته که به این دانش دست یافته است.

چالش تامین مواد مرمتی و ضرورت بومی‌سازی

رئیس پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی درباره بزرگترین چالش حوزه مرمت گفت: با توجه به اینکه بخش عمده‌ای از مواد مرمتی همچون رزین‌ها و تثبیت‌کننده‌ها وارداتی است و این مواد براساس متریال و اقلیم کشورهای سازنده تولید شده‌اند، استفاده از آنها نیازمند احتیاط فراوان است. به همین دلیل پژوهشکده پیش از هرگونه کاربرد، «پروسه فرسودگی مواد» را بررسی می‌کند تا اطمینان حاصل شود که ماده موردنظر با متریال اثر تاریخی سازگار یا ناسازگار است.

رحمانی تصریح کرد: مرمت اصولی بناهای تاریخی نیازمند شناخت دقیق و پژوهش است. بدون شناخت دقیق از ویژگی‌های ساختاری، اجرای صحیح امور مرمتی امکان‌پذیر نیست. ما در پژوهشکده با بهره‌گیری از تجهیزات پیشرفته ابتدا تجهیزات به کار رفته در یک بنا را بررسی می کنیم به عنوان نمونه برای ساخت کاشی‌های جدید ابتدا کاشی‌های قدیمی را به دقت بررسی و تحلیل می‌کنیم تا بتوانیم کاشی‌های جدیدی تولید کنیم که هم از نظر مقاومت و ویژگی‌های فیزیکی با نمونه‌های اصیل همخوانی داشته باشند و هم از لحاظ بصری با بنای تاریخی سازگار باشند.

وی با بیان اینکه هشت کارگاه مرمت و ۱۱ آزمایشگاه تخصصی در این مجموعه فعال است، افزود: با توجه به اینکه اغلب موزه‌های کشور دارای کارگاه‌های مرمت هستند، تمرکز ما بر مرمت آثار خاص و انجام مطالعات پشتیبان برای پرونده‌های حساس مانند «ثبت جهانی ماسوله» است که نیازمند بهره‌گیری از دستگاه‌های پیشرفته و نوین است.