امام شهید امت از نخستین سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی، همواره بر ضرورت استقرار عدالت، مبارزه با ظلم و صیانت از حقوق مردم تأکید داشتند و این نگاه راهبردی در سیاستگذاریهای کلان قضایی کشور نمود یافت.
«عدل سنگ زیرین بنیاد اسلام است» (فهرست غرر الحکم، ج۷، ص۲۳۶) براساس این نص صریح امیرالمؤمنین علی علیهالسلام، عدالت مهمترین رکن مشروعیت و کارآمدی نظام حکمرانی مبتنی بر اسلام است و دستگاه قضایی به عنوان پناهگاه مظلومان و مرجع احقاق حقوق مردم، نقشی بیبدیل در تحقق این آرمان دارد.
این مهم بهویژه در کلام بنیانگذاران عظیمالشأن نظام اسلامی ایران نمود و جایگاه ویژهای داشته تا آنجا که امام خمینی (ره) رفع بسیاری از مشکلات کشور را در گرو درست شدن قوه قضاییه میداند و قائد شهید حضرت امام خامنهای در این خصوص میفرمایند: «یک قوه قضاییه کارآمد باید بتواند با همکاری و هماهنگی ارکان دیگر نظام، بهطور قاطع، بیامان و همهجانبه با اخلالگران امنیت اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و علمی جامعه مبارزه کند و عدالت، آزادی و آرامش خاطر را برای همه مردم به ارمغان بیاورد.»
رهبر شهید انقلاب همواره بر استقلال، سلامت و اقتدار نهاد قضایی تأکید میکردند و معتقد بودند اعتماد عمومی به نظام اسلامی در گرو عملکرد عادلانه و قانونمدار دستگاه قضایی است. از این رو، حمایت از اصلاح ساختارهای قضایی، تسریع در رسیدگی به پروندهها و ارتقای کیفیت دادرسی از محورهای مورد توجه آن شهید عظیمالشأن بود.
یکی از مهمترین تأکیدات و پیگیریهای رهبر شهید، تأکید مستمر بر مبارزه با فساد در همه سطوح بود. شهید آیتالله خامنهای فساد را مانع بزرگ تحقق عدالت اجتماعی دانسته و مکرراً خواستار برخورد قاطع، عادلانه و بدون تبعیض با مفسدان و سوءاستفادهکنندگان از بیتالمال بودند. این رویکرد، زمینهساز تقویت سازوکارهای نظارتی و افزایش حساسیت عمومی نسبت به حقوق مردم شد.
حمایت از حقوق محرومان و اقشار آسیبپذیر از دیگر ابعاد برجسته اندیشه و سیره امام شهید در حوزه عدالت قضایی بود. ایشان همواره بر این اصل تأکید داشتند که دستگاه قضایی باید صدای بیصدایان و مدافع حقوق کسانی باشد که امکان دفاع از خود را ندارند. این نگاه موجب شد توجه به حقوق عامه و حمایت از مظلومان به یکی از مأموریتهای اصلی قوه قضاییه تبدیل شود.
ترویج فرهنگ قانونگرایی و مسئولیتپذیری اجتماعی از دیگر ابعاد شخصیتی و عملکردی قائد امت بود. اجرای قانون از منظر ایشان شرط اساسی تحقق عدالت بود و اعتقاد داشتند هیچ فرد یا نهادی نباید خود را فراتر از قانون بداند. این دیدگاه به تقویت حاکمیت قانون و افزایش مطالبهگری عمومی برای رعایت حقوق شهروندی کمک شایانی کرد.
تأکید بر کرامت انسانی، رعایت حقوق متهمان، حفظ حقوق شاکیان و توجه به جنبههای اخلاقی و انسانی در فرآیند دادرسی از دیگر محورهای مورد توجه ایشان بود. در نگاه ایشان، عدالت صرفاً به صدور حکم محدود نمیشد، بلکه باید در تمامی مراحل رسیدگی قضایی و در رفتار با مردم متجلی باشد.
امروز بسیاری از دستاوردهای دستگاه قضایی در حوزه مبارزه با فساد، صیانت از حقوق عامه، گسترش خدمات قضایی و حمایت از اقشار مظلوم، ریشه در اندیشهها و رهنمودهای این شخصیت برجسته دارد. میراث فکری و عملی شهید آیتالله سیدعلی خامنهای همچنان چراغ راه مسئولان قضایی در مسیر تحقق عدالت و دفاع از حقوق مردم است.
بیتردید استمرار این مسیر و پایبندی به اصولی که ایشان بر آن تأکید داشتند، میتواند زمینهساز تقویت اعتماد عمومی، گسترش عدالت اجتماعی و تحقق هرچه بیشتر آرمان احقاق حقوق مظلومان و ستمدیدگان در جامعه و در یک کلام ارتقا امنیت قضایی جامعه باشد.
*وزیر دادگستری
About The Author
