سلامت روان و کیفیت یادگیری، سرمشق آموزش و پرورش فارس در کلاس‌های مجازی

به گزارش هیچ یک ، نهم اسفندماه، با اصابت نخستین موشک‌های متجاوز به خاک کشور، آموزش دانش‌آموزان در مدارس از حضوری به مجازی تغییر شکل یافت و قرار است این سال تحصیلی به همین شکل پایان یابد.

این سبک از آموزش که یادگار ماندگار دو سال اپیدمی کرونا در سراسر دنیا است، اگر چه مانع از تعطیلی آموزش در بحران‌ها و شرایط خاص می‌شود اما بی‌عیب هم نیست و برای همین است که همگان بر این نظرند که این شیوه همواره باید برای شرایط خاص در نظر گرفته شود.

در شرایط دفاع مقدس در برابر دشمنانی که نمی‌توان از پایبندی آنها به هیچ یک از قوانین بین المللی و بشردوستانه اطمینان داشت، آموزش مجازی دانش آموزان از خانه‌ها، راهکاری امن و مطمئن بود و از آنجا که آتش بس نیز به معنای پایان این جنگ نیست، مسئولان آموزش و پرورش بهتر آن دیدند که سال تحصیلی جاری در کلاس‌های آنلاین خاتمه یابد.

نگرانی والدین؛ از تنش‌های خانوادگی تا یادگیری ریشه‌ای

هنگامی که والدین در شرایط آموزش حضوری، فرزندان خود بدرقه و راهی مدرسه می‌کردیادگیری و تعلیم و تربیت آنها آسوده بود، در بازگشت نیز اندکی نظارت بر انجام تکالیف درسی و همراهی آنها در مرور مطالب کافی به نظر می‌رسید.

اما اکنون، بویژه در مقطع ابتدایی، والدین به یکی از ارکان مهم آموزش تبدیل شده‌اند و این نقش در کنار جایگاه مادری و پدری، تنش‌هایی را ایجاد می‌کند.

والدین یکی از دانش آموزان کلاس چهارمی ناحیه دو آموزش و پرورش شیراز به ایرنا گفت: او گاه و بیگاه از پای کلاس بلند می‌شود و باید دائم بر او نظارت داشته باشم، در حالی که در کلاس حضوری چنین امکانی را ندارند و همه یک و نیم ساعت کلاس را به تدریس معلم گوش می‌دهد.

او از پایبند نبودن دانش‌آموزش به حضور همراه با آمادگی در کلاس مجازی نیز ابراز نگرانی کرد و گفت: ابتدا فکر می‌کردم تنها فرزند من اینگونه است، اما آنطور که از کلاس آنلاین متوجه شدم، بسیاری از بچه‌ها، پاسخ پرسش‌های معلم را از روی کتاب می‌خوانند و از قبل آن را مطالعه نکرده‌اند، در حالی که در کلاس های حضوری چنین فرصتی ندارند.

این مادر دانش آموز دبستانی شیراز اظهار کرد: احساس می‌کنم فرزندم آن جدیتی که نسبت به انجام تکالیف، مرور درس ها و آمادگی برای امتحانات و پرسش های معلم در کلاس حضوری داشت را برای آموزش مجازی به خرج نمی‌دهد؛ امیدوارم که این مساله به یادگیری پایه او ضربه نزند.

هر چند که نظارت والدین همراه با دقت نظر معلمان و کوشش دانش آموزان از پس پاسخگویی به بسیاری از این چالش ها بر می‌آید، اما برخی از این نگرانی ها در میان مربیان و معلمان مدرسه نیز وجود دارد.

آیا معلمان طرفدار آموزش مجازی هستند؟

یکی از معلمان مقطع ابتدایی شیراز در پاسخ به پرسش ایرنا، گفت: اگر چه ارزیابی واقعی دانش‌آموزان در کلاس مجازی نیز خیلی سخت نیست و با کمی دقت می‌توان میزان یادگیری و آمادگی هر دانش آموز را سنجید، اما با این حال برخی از دانش آموزان با تصور اشتباه، در این زمینه کم کاری می‌کنند.

رنجبر ادامه داد: محتواهای آموزشی خوبی برای آموزش استاندارد به دانش آموزان تولید شده و معلمان دغدغه مند نیز کلاس‌های خود را تعاملی و همراه با پرسش و پاسخ برگزار می‌کنند تا آموزش تکمیل شود.

او این را هم گفت که برخی والدین گمان می‌کنند معلمان طرفدار آموزش مجازی هستند، در حالی که اینگونه نیست؛ در شرایط حضوری، معلم ۶ یا هشت ساعت را در مدرسه می‌گذراند، تدریس می‌کند و در همان زمان نیز دانش آموزان را ارزیابی و تکالیف درسی آنها را بررسی می‌کند، در پایان نیز با خیالی آسوده مدرسه را ترک می‌کند.

این معلم ابتدایی فارس ادامه داد: اما در آموزش مجازی، پس از حدود چهار ساعت تدریس و ارائه تکلیف، صفحه شخصی او در اپلیکیشن با انبوهی از تکالیف درسی دانش آموزان رو به رو می‌شود که باید یک به یک دانلود و بررسی کند؛ هم زمان بیشتری می‌برد و هم بررسی این تصاویر نسبت به مشاهده دفتر دانش آموز دشوارتر و بسیار خسته کننده تر است.

او اضافه کرد: علاوه بر این در طول روز نیز بارها پاسخگوی پرسش‌های والدین برای رفع اشکال درسی هستیم.

حضور ۹۵ درصدی دانش اموزان ابتدایی در کلاس‌های‌درس

برخی از دغدغه‌های معلمان و اولیای دانش آموزان در خصوص کلاس‌های مجازی را با معاون آموزش ابتدایی اداره‌کل آموزش و پرورش فارس در میان گذاشتیم.

ژیلا حیدری در خصوص میزان حضور دانش آموزان در کلاس های درس آنلاین، با بیان اینکه حضور دانش‌آموزان روزانه پایش می‌شود، تاکید کرد که این حضور بویژه در مقطع ابتدایی تابعی از چند عامل مهم از جمله پیگیری مدیر مدرسه و آموزگار مربوطه، همراهی والدین و البته دسترسی به ابزار و بستر اینترنتی لازم است.

او گفت: هر چند این آمار متناسب با شرایط زیرساختی، اقتصادی و فرهنگی، در نقاط مختلف فارس متفاوت است اما بر اساس پایش های انجام شده، میانگین حضور دانش آموزان استان در کلاس های مجازی بین ۹۰ تا ۹۵ درصد است.

او افزود: بعد از تعطیلات نوروز که اپلیکیشن شاد پهنای بند بهتری پیدا کرده و سرعت اینترنت هم بهتر شده وضعیت بهبود یافته و تا حضور ۹۹ درصدی دانش آموزان نیز ثبت شده است.

حیدری یادآور شد: ما در استان فارس یک فرم یکپارچه برای رصد مداوم حضور دانش اموزان طراحی کردیم و مدیران مدارس موظف هستند روزانه ان را تکمیل و ارائه دهند تا آموزش مجازی به صورت دقیق ومداوم پایش شود.

او در پاسخ به این پرسش که آموزش برای پنج درصد باقی مانده چگونه جریان می‌یابد، توضیح داد: آموزش و پرورش فارس برای تحقق عدالت آموزشی در خصوص دانش آموزان مناطق محروم روستایی و عشایری و آنهایی که به ابزار یا بستر اینترنتی لازم دسترسی ندارند، ۲ برنامه ابتکاری را طراحی کرده است؛ از بدو آغاز این جنگ تحمیلی، کارگروه آموزش مجازی و کارگروه سلامت روان با مشارکت بیش از ۷۰ نفر از سرگروه های آموزشی استان، آموزش و پرورش عشایری و معلمان نخبه، شکل گرفت و سیاست‌ها تدوین شد و نتیجه آن تولید درسنامه هایی بود که از دو ویژگی خودآموز بودن و تعاملی بودن برخوردار هستند.

درس نامه‌های تعامل برای دانش آموزان مناطق محروم نیز تولید و به صورت چاپی در سراسر استان توزیع شد.

معاون اداره کل آموزش و پرورش فارس ادامه داد: این درسنامه ها هم به شکل آفلاین هم به شکل آنلاین در اختیار دانش آموزان قرار گرفت و برای تکمیل آموزش مجازی در کانال‌های دانش آموزی نیز قرار داده شد که در زمان کم بسیاری از دانش آموزان به این کانال ها پیوستند تا علاوه بر آموزش هایی که از معلم دریافت می کنند از این آموزش ها نیز برای تکمیل و جبرانی استفاده کنند.

او اضافه کرد: این درسنامه‌های تعامل برای دانش آموزان مناطق محروم نیز تولید و به صورت چاپی در سراسر استان توزیع شد.

حیدری گفت: کارگروه ما حتی نوروز نیز کار را تعطیل نکرد و با توجه به نامشخص بودن شرایط آموزش پس از تعطیلات عید، درس نام‌های اموزشی تعاملی تا پایان همه کتاب های درسی تدوین شد و در اختیار همه دانش آموزان استان قرار گرفت و نسخه‌های چاپی نیز در اختیار دانش اموزان مناطق محروم و عشایری قرار گرفت.

قرارهای آموزشی؛ زمانی برای جبران کمبودهای یادگیری

معاون آموزش ابتدایی آموزش و پرورش فارس همچنین از راه اندازی پویش ابتکاری «قرارهای آموزشی» خبرداد و گفت: در این پویش معلمان داوطلب، به شکل حضوری برای هسته های کوچک تری از دانش آموزان در مکان های عمومی مانند مساجد و دیگر مکان های امن، کلاس حضوری برگزار می کنند تا اشکالات درسی انها رفع شود.

او ادامه داد: این روال همچنان ادامه دارد و هر روز گزارش های بسیار خوبی در این زمینه دریافت می‌کنیم.

حیدری اظهار کرد: در قالب این پویش نیز جبران نیازهای آموزش و کیفیت بخشی به آموزش دنبال می‌شود.

ارزیابی واقعی دانش‌آموزان در کلاس‌های مجازی

معاون آموزش ابتدایی اداره کل آموزش و پرورش فارس در خصوص سنجش و ارزیابی کیفیت آموزش به دانش آموزان در کلاس‌های مجازی نیز گفت: سرگروهای آموزشی مرتبا در کلاس‌های مجازی مدارس چه در شاد یا هر بستر دیگر حضور پیدا می کنند تا کیفیت تدریس را رصد کنند و بازخوردهای حرفه‌ای و انتقال تجربیات موفق را به معلمان ارائه کنند یا اگر که ضعفی وجود دارد، با رویکرد حمایتی برای رفع آن اقدام کنند.

او این را هم اضافه کرد که در این شرایط، سلامت روان دانش اموزان از اولویت برخوردار است و زمانی می تواند یادگیری مطلوبی داشته باشد که از نظر روحی و روانی در شرایط خوبی قرار گیرد؛ بنابراین در کنار کارگروه استمرار آموزش مجازی و تولید درسنامه‌های تعاملی و بسته‌های آموزشی تثبیت ، مرور و جمع‌بندی، کارگروه سلامت روان نیز با هدف آرامش بخشی به کودکان و کمک به کنترل استرس و اضطراب بچه‌ها در شرایط جنگی، به تولید محتواها، کلیپ و عکس نوشته‌هایی برای دانش آموزان پرداخته و می پردازد.

او درخصوص سنجش و ارزیابی یادگیری واقعی دانش آموزان نیز گفت: ابزارهای متفاوتی به این منظور وجود دارد؛ استفاده از ارزشیابی فرآیند به معنای بررسی مستمر تکالیف و فعالیت‌های کلاسی، مشارکت بچه‌ها در بحث کلاسی، برگزاری آزمونک‌های کوتاه و مستمر به صورت هفتگی یا چند روزه و آزمون‌های عملکردی به جای استفاده از سوالات حفظی و ارائه بازخوردهای چند منبعی با ترکیب نظر معلم خود ارزیابی دانش‌آموز و نظر والدین به این منظور مورد استفاده قرار می‌گیرد.

حیدری با بیان اینکه در مقطع ابتدایی ارزشیابی کیفی توصیفی است، گفت: برای ارزیابی پایان سال نیز از شواهد یادگیری طی سال استفاده می شود و آزمون‌های پایانی پرریسک مخصوصا در شرایط حاضر که بچه‌ها اضطراب و استرس فراوانی را هم تجربه کرده اند حذف شده است.

او تاکید کرد: به دنبال این هستیم که دانش آموزان با یک امنیت خاطر وارد کلاس‌های درس شوند.

چند توصیه به والدین و مربیان

حیدری از والدین خواست تا در این شرایط فضای آرامی را برای بچه‌ها فراهم کنند تا به دور از استرس، آموزش را تجربه کنند؛ بسیاری از وقت‌ها ما شاهد این هستیم که والدین نسبت به دانش آموزان اضطراب بیشتری دارند.

توصیه مشترک به معلمان و والدین نیز این است که به سلامت روان دانش آموزان توجه داشته باشند و از وارد کردن فشار بیش از حد به دانش آموزان در این شرایط خاص پرهیز کنند.

او خطاب به اولیای دانش آموزان، ادامه داد: استرس خود را کنترل و به آموزش و پرورش اعتماد کنید، نقش شما نظارت غیر مستقیم است نه مداخله گرانه و باید به افزایش انگیزه بچه ها کمک کنید.

حیدری به مربیان و معلمان نیز توصیه کرد که زمان تدریس را کوتاه‌تر کنند و از ارئه تکالیف سنگین یا کاربرگ‌های اضافی به دانش آموزان بپرهیزند.

او افزود: معلمان تکالیف مهارتی، تکالیف معنادار و قابل اجرا در خانه ارائه کنند و از روش‌های تعاملی و تنوع در ارائه محتوا بهره گیرند.

معاون اموزش ابتدای آموزش وپرورش فارس همچنین بر استفاده از تصویر و داستان توجه به داشتن ارتباط مستقیمی با دانش اموزان تاکید کرد.

حیدری ادامه داد: توصیه مشترک به معلمان و والدین نیز این است که به سلامت روان دانش آموزان توجه داشته باشند و از وارد کردن فشار بیش از حد به دانش آموزان در این شرایط خاص پرهیز کنند.

مساله تربیت در آموزش و پرورش مجازی

با همه اینها، اگر چه تلاش‌های معلمان دغدغه مند و سخت کوش با همراهی سازنده والدین، بسیاری از خلل‌های احتمالی آموزش در کلاس های غیر حضوری را رفع و رجوع اما بسیاری از کارشناسان تعلیم و تریبت با والدین اتفاق نظر دارند که بخش مهمی از بعد تربیتی آموزش و پرورش در محیط مدرسه شکل می‌گیرد.

بر این اساس نمی‌توان از اهمیت آموزش حضوری چشم پوشید و همگان امیدوارند، شرایطی مهیا شود تا دانش آموزان ایرانی بتوانند مهر آینده تعلیم و تربیت خود را در فضای سازنده مدرسه‌ها ادامه دهند.