تقویت حفاظت از جنگل‌ها با برداشت درختان شکسته و افتاده

محمد علی فخاری در گفت و گو با هیچ یک افزود: اولین طرح‌های جنگلداری در سال ۱۳۳۸ با کمک کارشناسان فائو تهیه شد. قبل از آن بهره‌برداری از جنگل ضابطه فنی و حقوقی نداشت. از سال ۳۸ تا ۹۶ جنگل‌ها از طریق طرح‌های جنگل‌داری مدیریت می‌شدند. بعد از سال ۹۶ قانون توقف بهره‌برداری برنامه ششم و بخشنامه وزیر وقت جهاد کشاورزی به ما در این زمینه ابلاغ شد. در آن زمان حدود ۹۵۰ هزار و  ۳۱۰ هکتار از جنگل‌های هیرکانی دارای طرح بودند و در قالب ۱۱۰ فقره قرارداد و با ۵۳ مجری اجرا می‌شد. بر اساس قانون برنامه ششم و بخشنامه وزیر به قراردادها خاتمه داده شد.

وی ادامه داد: از سال ۹۷ تدوین طرح جایگزین در قالب طرح مدیریت پایدار جنگل آغاز شد که نیازمند فراهم‌سازی مقدمات و اجرا در قالب فازهای مختلف بود. فاز اول فاز مقدماتی بود که شامل تهیه شرح خدمات و دستورالعمل و فاز دوم شامل مطالعات می‌شد. مطالعات به دو بخش تقسیم می‌شد که یکی مطالعات نیمه تفصیلی یا توجیهی و دیگری مطالعات تفصیلی یا اجرایی بود.

مدیرکل جنگلداری و امور بهره برداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری افزود: مطالعات نیمه‌تفصیلی یا توجیهی از سال ۹۸ شروع شد اما همه‌گیری کرونا موجب ایجاد وقفه در تهیه این طرح شد چراکه بخشی اعظمی از تهیه طرح‌های جنگل‌داری باید داخل جنگل انجام شود، با این‌ حال خوشبختانه تا سال ۱۴۰۱ مطالعه نیمه تفصیلی انجام شد. ارزیابی توان اکولوژیک جنگل برای اولین بار در سطح ۱۰۴ حوزه آبخیز جنگلداری بالغ بر دو میلیون و ۹۰۰ هزار هکتار و مطالعات آمایشی در مقیاس یک ۵۰ هزارم صورت گرفت.

وی ادامه داد: از سال ۱۴۰۲ تهیه طرح‌های تفصیلی آغاز شده است و  ابتدا به‌صورت آزمایشی در چهار استان انجام شد و در حال حاضر در ۲۶ حوزه آبخیزداری جنگلداری در سه استان‌ شمالی به شیوه پیمانی و امانی در حال انجام است که در یک حوزه آبخیز تمام شده است. امیدواریم تا پایان سال ۱۴۰۵، تهیه طرح‌ها در این محدوده خاتمه پیدا کند.با اتمام این کار تقریبا یک سوم جنگل‌های هیرکانی دارای طرح مدیریت پایدار خواهند شد.

فخاری افزود: تا زمانی که طرح‌های تفصیلی آماده شوند برای حفاظت از زیرساخت‌های داخل جنگل مثل جنگلکاری‌های سنواتی، جاده‌های جنگلی، ساختمان‌های نظارت، حصارکشی‌های انجام شده به تهیه و اجرای یک برنامه موقت نیاز داریم.

وی تاکید کرد: جاده‌ها اساس مدیریت جنگل هستند چون اگر جاده نداشته باشیم، دسترسی به داخل جنگل امکان پذیر نیست و به منظور حفاظت، اطفای آتش‌سوزی و نهالکاری نیاز به شبکه جاده‌ای است بنابراین باید حفظ و بازسازی شوند. در طول سال‌های گذشته سازمان منابع طبیعی نتوانسته بود برای نگهداری و حفظ این زیرساخت‌های بسیار با ارزش بودجه‌ دولتی جذب کند البته بودجه پیش‌بینی می‌کردیم ولی آخر سال تخصیص پیدا نمی‌کرد و این وضعیت ما را نگران کرده بود.

مدیرکل جنگلداری و امور بهره‌برداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری افزود: بر اساس قانون برنامه هفتم سازمان منابع طبیعی به منظور حفظ و  نگهداری از جاده‌های جنگلی، حفظ ساختار و حفاظت و عملیات مراقبتی و پرورشی در داخل جنگل تا شروع تهیه طرح‌های مدیریت پایدار قرار شد طرح‌های موقتی سه تا پنج ساله را برای ۲۸ حوزه آبخیز تهیه کند و این کار تا آخر اسفندماه به پایان می‌رسد و منابع مالی آن از طریق بهره‌برداری درختان ریشه‌کن، شکسته و افتاده و دخالت در جنگلکاری سنواتی و زراعت چوب تامین می‌شود.

فخاری تاکید کرد: آماری از درختانی که به علت طوفان و برف‌های سنگین به‌صورت تجمعی و غالباً در حاشیه جاده افتاده‌اند، استخراج کرده‌ایم. ما در قالب یک برنامه و با رعایت یک سری اصول و ضابطه فنی و حقوقی این درختان را برداشت می‌کنیم چراکه آن‌ها اگر بیش از اندازه داخل جنگل باقی بمانند، باعث آفت می‌شوند. در این شرایط بین ۵ تا ۱۰ درصد از درختان ریشه‌کن، شکسته و افتاده به علت ملاحظات اکولوژیک داخل جنگل باقی می‌مانند.

مدیرکل جنگلداری و امور بهره برداری سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری با اشاره به وجود مشکلات فنی و اعتباری برای اجرای طرح مدیریت پایدار جنگل گفت: در این شرایط اجرای برنامه کوتاه مدت باعث می‌شود که بخش اعظمی از جنگل‌های هیرکانی برای کوتاه‌مدت دارای برنامه شوند و پس از آماده شدن فاز نهایی، طرح مدیریت پایدار جایگزین این طرح مقدماتی می‌شوند.

وی درباره ویژگی‌های فاز نهایی طرح مدیریت پایدار جنگل اظهارکرد: برای تدوین طرح مدیریت پایدار بر اساس معیارها و شاخص‌های  بین‌المللی باید سه رکن اکولوژی، اقتصادی و اجتماعی را با همدیگر در نظر بگیریم، در غیر این‌صورت مدیریت ما پایدار نخواهد بود بنابراین طرح با حساسیت ویژه‌ای در حال تهیه است و نیاز به عملیات میدانی دارد که در حال آماده‌سازی و تهیه است و نیاز به تامین اعتبار دارد.

فخاری در پایان تاکید کرد: طرح مدیریت پایدار جنگل‌های هیرکانی نیاز به برنامه‌ریزی و انسجام درون‌سازمانی و برون‌سازمانی در سطح حوزه آبخیز دارد و برای اجرای آن همه دست اندرکاران و ذیفعان را باید در نظر بگیریم.