کردستان آغازگر «شب آیین هنر و موسیقی ایرانی» شد

به گزارش هیچ یک _  نشست «شب آیین هنر و موسیقی ایرانی» با محوریت «موسیقی کردستان» شنبه شب دوم اسفند ۱۴۰۴ با حضور جمعی از هنرمندان، کارشناسان و مدیران فرهنگی، هنری و میراث فرهنگی برگزار شد.

هوشنگ جاوید پژوهشگر موسیقی نواحی و آیینی با ارائه گزارشی از روند برگزاری این برنامه اظهارداشت: در قالب برنامه «شب آیین هنر و موسیقی ایرانی» در تلاش هستیم ضمن معرفی موسیقی نواحی ایرانی، امکانی را برای شناسایی و اجرای آثار هنرمندان و گروه‌های جوان با استعداد این حوزه فراهم کنیم تا آینده موسیقی نواحی را تضمین کنند.

وی درباره دلایل انتخاب موسیقی کردستان برای نخستین دوره نشست «شب آیین هنر و موسیقی ایرانی» گفت: حدود یک دهه پیش، نظرسنجی از موسیقی‌شناسان کشور توسط مرکز ایرانشناسی انجام شد که براساس آن، سنندج به‌ عنوان پایتخت جهانی تولید نغمه و موسیقی شناخته شد؛ شهری که موسیقی در زندگی روزمره مردم آن جاری است.

جاوید افزود: سه نقطه در کشور وجود دارد که با قدم زدن در کوچه‌ پس‌ کوچه‌های آنها می‌توان نغمه‌های معنوی شنید؛ منطقه سراوان در سیستان و بلوچستان یکی از این مناطق است، در سراوان عموما ذکرهای صاحبی خوانده می‌شود که کمتر از آنها خبر داریم و متاسفانه در جشنواره‌های موسیقی ذکرهای صاحبی کمتر معرفی شدند یا به آنها پرداخته نشده است.

این پژوهشگر موسیقی نواحی بیان کرد: در منطقه تربت جام هم می‌توانیم موسیقی معنوی یا ذکرهای خاص آن منطقه را بشنویم، موسیقی معنوی خراسان هنوز شناخته شده نیست، کردستان با مرکزیت سنندج سومین منطقه کشور است که می‌توانیم نغمه‌های معنوی را در آن بشنویم. کردستان در این حوزه به معنای مناطق کردنشین است که موسیقی معارفی، موسیقی معنوی، موسیقی عارفانه و موسیقی عبادی قدسی در این مناطق رواج دارد.

وی اظهار داشت: موسیقی معنوی در کرمانشاه با ساز تنبور، از کرمانشاه تا کردستان با ساز نی (شمشاد) و در کردستان تا مناطقی از آذربایجان غربی، بیشتر با ساز دف شناخته می‌شود هر چند که این ساز در دو منطقه گفته شده نیز کاربرد دارد. برخی هنرمندان معتقدند که ساز دف برای آنان همچون خواندن دعاست که سبک خاصی هم دارد، نوازنده آن باید ۴۰ روز چله‌نشینی داشته باشد، ۷۰ روز ذکرهای مربوط به آن را بیاموزد، نماز بخواند، بدون وضو، ساز دف را ننوازد.

جاوید با خواندن بیتی از مولانا درباره ساز دف گفت: مولانا روایت شایسته‌ای از ساز دف دارد؛ «ای مطرب صاحب صف می‌زن تو به زخم کف/ بر راه دلم این دف من خانه نمی‌دانم» و حافظ نیز چنین می‌گوید؛ «شنیدم که چون غم رساند گزند/ خروشیدن دف بود سودمند».

این نویسنده با اشاره به جایگاه ساز «دف» در فرهنگ کردستان و پیشینه تاریخی «ذکر» در موسیقی آیینی ایران افزود: سنت «ذکر» در فرهنگ ایرانی قدمتی پنج، ۶ هزار ساله دارد، وقتی که زرتشت باورهای خود را در قالب دین ارائه می‌دهد، ایرانیان را به خواندن ذکر توصیه می‌کند. نقوش تاریخی هم نشان می‌دهد که چگونه «ذکر» در آیین‌های نیایشی و ارتباطی با خداوند استفاده می‌شد.

وی بیان کرد: ساز دف در رویدادها و جشن‌های مختلف، مورد استفاده قرار می‌گرفت حتی در مناطق کردنشین ایران برای بیدار کردن مردم در ماه رمضان از دف استفاده می‌کردند؛ برخی با دف ذکر می‌گفتند و می‌خواندند. «سلام خوانی» یا «مرحبا خوانی» یکی از این رسوم است، این آیین یکی دو روز قبل از آغاز ماه رمضان و دو سه روز بعد از آغاز این ماه اجرا می‌شود؛ ذکر «مرحبا خوانی» همان دعای معروف مرحبا یا شهرالرمضان است که شعرهای دیگر هم به زبان کردی به آن اضافه می‌شود و از روز سوم یا چهارم ماه رمضان، مناجات سحر خوانده می‌شود. همچنین سه روز پایانی ماه رمضان ذکر «الوداع‌خوانی» با رمضان خوانده می‌شود.

جاوید اظهارداشت: مناطق کردنشین علاوه بر موسیقی عبادی، موسیقی‌هایی را با سازهای مختص به خود دارند، ترانه‌سازی‌ها آنها نیز جایگاه خاص خود را دارند که به مناسبت ماه مبارک رمضان سعی کردیم بخشی از موسیقی عبادی قدسی این منطقه را معرفی کنیم که فروردین ماه سال آینده بخش‌های دیگری از موسیقی کردستان معرفی خواهد شد.

در ادامه سلام فاتحی، بخش‌هایی از «مرحبا خوانی» و «الوداع‌خوانی» را به مناسبت ماه رمضان اجرا کرد.

رسول قمشه‌ دبیر اجرایی شب آیین هنر و موسیقی ایرانی نیز در این آیین با اشاره به اهمیت توجه به ظرفیت‌های اقوام ایرانی گفت: هدف ما برداشتن گامی هر چند کوچک در معرفی فرهنگ‌های متنوع کشور است. در برنامه هفتم توسعه بر بهره‌وری بخش خصوصی و تاب‌آوری اقتصادی و سیاسی تأکید شده و صنعت گردشگری از عملی‌ترین عرصه‌های تحقق این اهداف است. هتل تنها محل اقامت نیست بلکه می‌تواند محل اتصال فرهنگی ما با جهان باشد.

سعید بشیری معاون عمرانی فرمانداری تهران نیز در این آیین اظهارداشت: موضوع گردشگری یکی از مهمترین اولویت‌های دولت در برنامه هفتم است، براین اساس تصمیم داریم با همراهی میراث فرهنگی استان تهران برنامه‌ریزی‌های جامعی در این حوزه داشته باشیم و موسیقی هم می‌تواند در مسیر محوری فعالیت‌ها قرار گیرد و برگزاری این برنامه هم گام موثری در این حوزه محسوب می‌شود.

روح الله ایزدخواه نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی هم در این نشست بیان کرد: ذخایر انسانی و فرهنگی ما بسیار زیاد اما ناشناخته است بنابراین ما نیازمند بازشناسی و تعامل دوباره با ظرفیت استان‌ها هستیم و امیدوارم این تعاملات به نتیجه‌ای برسد. بازگشت به داشته‌های ملی و تقویت هویت اجتماعی می‌تواند بسیاری از مسائل کشور را حل کند. مجلس شورای اسلامی از چنین برنامه‌هایی حمایت می‌کند و در صورت نیاز، برای پیشبرد آنها از هیچ کمکی دریغ نخواهد کرد.

در پایان این نشست گروه موسیقی «شمس» از استان کردستان به اجرای قطعاتی از موسیقی نواحی این منطقه پرداخت.