چرا افزایش قیمت کارخانه‌ای رانت خودرو را حذف نکرد؟

به گزارش هیچ یک  و به نقل از  دنده 6 ،‌ بررسی سه نوبت افزایش قیمت در سال جاری نشان می‌دهد رابطه میان درصد رشد قیمت کارخانه‌ای و اندازه شکاف بازار، رابطه‌ای ساده و مستقیم نیست. مقایسه عملکرد ایران‌خودرو و سایپا نشان می‌دهد زمان‌بندی اصلاح قیمت، سطح پیشین شکاف و شرایط عرضه و تقاضا نقش تعیین‌کننده‌تری نسبت به صرف درصد افزایش دارند.

در خردادماه، میانگین افزایش قیمت ایران‌خودرو حدود ۲۲.۳ درصد بود، اما شکاف بازار به سطح کم‌سابقه ۵۳.۹ درصد رسید. این فاصله بزرگ نشان می‌داد قیمت‌های رسمی با واقعیت‌های تورمی بازار همخوانی نداشته و فشار قیمتی انباشته تخلیه نشده است. در مقابل، در بهمن‌ماه که این خودروساز افزایش ۳۹ درصدی را اعمال کرد، شکاف به ۲۴.۸ درصد کاهش یافت؛ به بیان دیگر، جهش سنگین‌تر قیمت رسمی در این مقطع توانست بخشی از فاصله تاریخی را ترمیم کند.

دو الگوی متفاوت در ایران‌خودرو و سایپا

مهرماه با افزایش ۶ درصدی قیمت در ایران‌خودرو، شکاف به ۱۲.۷ درصد رسید؛ رقمی که نشان می‌دهد اصلاح محدود اما نزدیک‌تر به شرایط بازار می‌تواند فاصله را کنترل کند. اما الگوی سایپا متفاوت بود. این شرکت در خردادماه با افزایش ۱۵ درصدی، شکاف ۲۸.۱ درصدی را تجربه کرد و در بهمن‌ماه نیز با وجود رشد ۳۰ درصدی قیمت رسمی، فاصله بازار و کارخانه همچنان در سطح ۳۱ درصد باقی ماند.

این تفاوت را می‌توان در چند عامل جست‌وجو کرد: نخست، اندازه شکاف پیش از اصلاح قیمت؛ هرچه این فاصله بزرگ‌تر باشد، افزایش سنگین‌تر می‌تواند اثر ترمیمی بیشتری داشته باشد. دوم، ترکیب سبد محصولات و شدت تقاضای سرمایه‌ای برای خودروهای پرتیراژ؛ محصولاتی که با محدودیت عرضه مواجه‌اند، سریع‌تر به افزایش قیمت بازار واکنش نشان می‌دهند. سوم، زمان‌بندی اصلاح قیمت نسبت به موج‌های تورمی و ارزی؛ اصلاح دیرهنگام اغلب به‌جای مهار رانت، به سیگنال افزایشی تازه‌ای برای بازار تبدیل می‌شود.

شکاف قیمتی خودرو در سه مقطع

جزئیات آماری نشان می‌دهد در خردادماه بیشترین شکاف در میان محصولات ایران‌خودرو مربوط به دنا پلاس EF7P بود؛ اختلاف ۴۸۰ میلیون تومانی میان قیمت کارخانه و بازار، معادل ۷۶.۱ درصد. در مهرماه، پژو 207 اتوماتیک با شکاف ۲۹.۴ درصدی در صدر قرار گرفت و در بهمن‌ماه رانا پلاس با فاصله ۳۶.۷ درصدی بیشترین اختلاف را ثبت کرد، در حالی که تارا اتوماتیک LX V4 کمترین فاصله را داشت.

در سوی دیگر بازار، در خردادماه شاهین GL با شکاف ۵۸.۸ درصدی رکورددار بود. در مهرماه سهند G با فاصله ۴۵ درصدی در صدر قرار گرفت و در بهمن‌ماه سهند S با شکاف ۴۳.۲ درصدی بیشترین اختلاف را به نام خود ثبت کرد. این ارقام نشان می‌دهد حتی در دوره افزایش رسمی قیمت‌ها، رانت قیمتی در برخی محصولات نه‌تنها حذف نشده بلکه در سطوح بالا تثبیت شده است.

در مجموع، داده‌های سه مقطع قیمتی سال جاری نشان می‌دهد «درصد افزایش قیمت» به‌تنهایی شاخص مناسبی برای قضاوت درباره مهار رانت نیست. آنچه شکاف بازار را تعیین می‌کند، ترکیبی از تاخیر در اصلاح، وضعیت عرضه، سطح انتظارات تورمی و نقطه شروع فاصله قیمت است. به همین دلیل، جهش ۳۹ درصدی در یک خودروساز به کاهش فاصله انجامیده اما افزایش ۳۰ درصدی در دیگری نتوانسته رانت را مهار کند. در غیاب اصلاح ساختار عرضه و نظام قیمت‌گذاری، افزایش‌های مقطعی قیمت کارخانه‌ای بیش از آنکه ابزار تنظیم بازار باشند، به سیگنال‌های تازه برای بازار آزاد تبدیل می‌شوند.