برای بسیاری از خانوادهها، شنیدن نام شیمیدرمانی هنوز با تصاویری مثل ریزش مو، تهوع شدید، ضعف جسمی و آسیب به سلولهای سالم همراه است، اما واقعیت این است که درمان سرطان در سالهای اخیر دچار تحولی جدی شده است و داروهای نوین، چهرهای متفاوت از درمان را پیش روی بیماران قرار دادهاند.
امروزه بسیاری از داروهای جدید سرطان بهصورت هدفمند طراحی میشوند؛ یعنی بهجای اثرگذاری گسترده بر کل بدن، به طور مستقیم سلول سرطانی را نشانه میگیرند و تا حد امکان به بافتهای سالم آسیب نمیزنند. همین رویکرد باعث شده کیفیت زندگی بیماران در طول درمان بهمراتب بهتر از گذشته حفظ شود.
یکی از مهمترین این پیشرفتها، داروهای هدفمند متصل به آنتیبادی (ADC) است، این داروها مانند موشکهای هدایتشونده عمل میکنند: ابتدا سلول سرطانی را شناسایی کرده و سپس ماده شیمیدرمانی را بهطور دقیق در همان نقطه آزاد میکنند. نتیجه این دقت بالا، کاهش انتشار دارو در بدن و کمتر شدن عوارضی مانند تهوع شدید و آسیب عمومی به اندامهاست. امروزه چندین دارو از این گروه در درمان سرطان سینه، ریه و برخی تومورها وارد پروتکلهای درمانی شدهاند.
تحول مهم دیگر، ایمونوتراپی یا تقویت سیستم ایمنی بدن است. در این روش، داروها به سیستم ایمنی کمک میکنند تا سلولهای سرطانی را بهتر شناسایی و نابود کند. در برخی بیماران، ترکیب ایمونوتراپی با درمانهای هدفمند توانسته طول عمر را افزایش دهد و خطر عود بیماری را کاهش دهد.
در کنار اینها، روشهای پیشرفتهتری مانند درمانهای سلولی (CAR‑T)، مهارکنندههای مولکولی و فناوریهای نانو برای رساندن دقیق دارو به تومور در حال توسعه هستند. این مسیر، درمان سرطان را به سمت پزشکی شخصیسازیشده سوق داده است؛ یعنی هر بیمار بر اساس ویژگیهای بدنی و نوع تومور خود، درمان اختصاصی دریافت میکند.
البته باید تاکید کرد که نوین بودن به معنای بیخطر بودن نیست. این داروها نیز ممکن است با عوارض، واکنشهای حساسیتی یا تداخلات دارویی همراه باشند و مصرف آنها حتماً باید تحت نظر تیم درمان انجام شود.
در این میان، داروساز نقش کلیدی در کنار بیمار و خانواده دارد؛ از آموزش نحوه و زمان درست مصرف دارو گرفته تا پایش عوارض، پیشگیری از تداخلات دارویی و پاسخ به پرسشهای درمانی؛ مشورت با داروساز میتواند از بسیاری از مشکلات و عوارض قابل پیشگیری جلوگیری کند.
افزایش آگاهی خانوادهها از این پیشرفتها کمک میکند بیماران بدانند که درمانهای امروز نسبت به گذشته دقیقتر، قابلتحملتر و امیدبخشتر شدهاند و با انتخاب آگاهانه و پیگیری منظم، میتوان مسیر درمان سرطان را ایمنتر و اثربخشتر طی کرد.
* متخصص بیوتکنولوژی دارویی
