تحقیقات علمی هشدار میدهند که کار در شیفتهای شب و غیر متداول، خلاف ریتم طبیعی بدن است و خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، متابولیک و حتی برخی سرطانها را افزایش میدهد. در این گزارش، با استناد به نظر متخصصان خواب و ریتم شبانهروزی، راهکارهای عملی برای کاهش این مخاطرات بررسی شده است.
به گزارش هیچ یک _ وبگاه گاردیَن در گزارشی آورده است:
بسیاری از شغلهای امروزی، بهویژه در بخشهای خدماتی، تولیدی و بهداشتی، نیازمند کار در شیفتهای شب یا غیر متداول هستند. با این حال، پژوهشهای علمی هشدار میدهند که فعالیت در این ساعات، خلاف ریتم طبیعی ساعت زیستی بدن انسان است و پیامدهای جدی برای سلامت به همراه دارد.
تأثیرات منفی بر سلامت
پروفسور استیون لاکلی (Steven Lockley) از مرکز تحقیقات خواب دانشگاه ساری انگلیس، تأکید میکند: کار شیفتی، ریتم شبانهروزی بدن را مختل میکند. این اختلال، خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، فشارخون بالا، چاقی، دیابت نوع ۲، افسردگی و حتی برخی سرطانها را افزایش میدهد.
سازمان جهانی بهداشت نیز کار شیفتی را احتمالاً سرطانزا طبقهبندی کرده است.
راهکارهای کاهش آسیب
کارشناسان با پذیرش ضرورت برخی مشاغل شیفتی، بر اجرای راهکارهای عملی برای کاهش عوارض آن تأکید دارند:
- طراحی هوشمندانه برنامه شیفت
پروفسور لاکلی میگوید: الگوهای گردشی شیفت باید به گونهای طراحی شوند که تعداد شیفتهای شب به حداقل برسد و تغییر از شیفت روز به شب تدریجی باشد. همچنین، برنامه شیفتبندی باید از بازگشت سریع جلوگیری کند؛ به این معنا که بین پایان یک شیفت و شروع شیفت بعدی، حداقل یک روز کامل فاصله باشد؛ بهعنوان مثال، کارکنان نباید پس از یک شیفت عصر، مجبور به حضور در شیفت صبح روز بعد باشند.
- نورپردازی مناسب محیط کار
استفاده از نور سرد و آبی در محیط کار شبانه، میتواند به حفظ هوشیاری کمک کند.
- چُرتهای کوتاه و زمانبندیشده
پروفسور راسل فاستر (Russell Foster) از دانشگاه آکسفورد میگوید: یک چرت ۱۰ تا ۲۰ دقیقهای در حین شیفت، میتواند عملکرد را بهبود بخشد. اما چرتهای طولانیتر ممکن است باعث گیجی شود.
- مصرف هوشمند کافئین
توصیه میشود کافئین به مقدار کم و در فواصل منظم مصرف شود (مثلاً معادل نصف فنجان قهوه کمکافئین در ساعت). بهتر است مصرف کافئین حداقل ۶ ساعت قبل از زمان خواب برنامهریزیشده قطع شود.
- سبک زندگی سالم
رعایت اصولی مانند تغذیه صحیح، فعالیت بدنی منظم و کنترل وزن، برای شاغلان شیفتی به طور کلی دشوار است، اما برای پیشگیری از عوارضی مانند دیابت ضرورت دارد. همچنین، بررسی منظم سلامت، بهویژه در زمینه قند و چربی خون، برای این افراد حیاتی است.
- خواب باکیفیت در روز
پس از شیفت شب، فراهم کردن محیطی کاملاً تاریک، ساکت و خنک برای خواب روزانه و اطلاع به اطرافیان برای خودداری از مزاحمت، ضروری است.
- توجه به ایمنی
به دلیل افزایش خطر خوابآلودگی، رانندگی پس از شیفت شب بسیار پرخطر است. برخی سازمانها برای رفع این مشکل، سرویس بازگشت به خانه ارائه میدهند.
- تأثیر بر زندگی شخصی
کار شیفتی میتواند فشار زیادی بر زندگی خانوادگی و روابط شخصی وارد کند. آموزش و آگاهیبخشی هم به خود فرد و هم به اعضای خانواده درباره این چالشها، برای مدیریت بهتر آن مهم است. تحقیقات نشان میدهند کار شبانه حتی میتواند خطر بروز مشکلات در زندگی زناشویی و ناپایداری خانواده را افزایش دهد.
در نهایت، کار شیفتی میتواند چالشی جدی برای سلامت باشد، اما با مدیریت هوشمندانه شیفتها، رعایت اصول خواب و بیداری و مراقبت فعال از سلامت، میتوان عوارض آن را به میزان چشمگیری کاهش داد.
